DASHURIA E PARË-ISAK BABEL nga Lazër Stani

Lazër Stani

 

L'immagine può contenere: 1 persona, con sorriso, occhiali e primo piano

Isak Babel

Isak Emmanuiloviç Babel (13 korrik 1894 – 27 Janar 1940) ka qënë shkrimtar, përkthyes letrar, gazetar, skenarist dhe historian. Ai është bërë i njohur në të gjithë botën për librat e tij me tregime “Kavaleria e kuqe” dhe “Rrëfimet e Odesës”, të cilat konsiderohen si kryevepra të letërsisë ruse të shekullit të njëzetë. Babel konsiderohet gjithashtu si prozatori më i madh rus me origjinë hebreje. 
Luajal, por jo conformist dhe kritik ndaj Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik, Babeli ra viktimë e Spastrimit të Madh stalinist. Isak Babeli u arrestua nga NKVD-ja në Peredelkino natën e 15 majit të vitit 1939. Ai u akuzua si trockist, terrorist dhe spiun i shërbimeve të huaja, të gjitha akuza të montuara. U dënua me vdekje dhe u pushkatua me 27 Janar të vitit 1940. 
Tregimi “Dashuria e parë”, është marrë nga vëllimi me tregime “Rrëfimet e Odesës”.

DASHURIA E PARË
-tregim-

Kur isha dhjetë vjeç u dashurova me një grua me emrin Galina Apollonovna. Mbiemri i saj ishte Rubcova. Burri i saj, oficer, pati shkuar në Luftën Japoneze dhe u kthye që andej në tetor të vitit njëmijë e nëntëqind e pesë. Ai solli me vete shumë sëndukë. Në këta sëndukë kishte gjëra kineze: perde, armë të çmuara, gjithsejt tridhjetë pudë*. Kuzma na tregoi se Rubcovi i pati blerë këto gjëra me paratë që pati bërë duke shërbyer si inxhinier në shtabin e Armatës së Mançurisë. Përveç Kuzmës, edhe të tjerët thoshin të njëjtën gjë. Njerëzit e kishin të vështirë të mos i merrnin nëpër gojë Rubcovët, sepse ata ishin të lumtur. Shtëpia e tyre gjendej ngjitur me pronën tonë, veranda e tyre e qelqtë na zinte një pjesë të tokës, por babai nuk pati prishur qejf me ta për këtë. Rubcovi plak, inspektor taksash, njihej në qytet si njeri i ndershëm, u jepte të njohur hebrenjve. Dhe kur oficeri, i biri i plakut, u kthye nga Lufta Japoneze, të gjithë ne vumë rè se sa të dashuruar dhe të lumtur jetonin ata të dy. Gallina Apollonovna për ditë të tëra e mbante të shoqin për dore. Ajo nuk ia ndante sytë, sepse nuk e kish parë burrin një gjysmë viti, por unë tmerrohesha nga vështrimi i saj, hidhja sytë tutje dhe drithërohesha. Tek ata të dy shihja jetën e çuditshme dhe të paturpshme të të gjithë njerëzve në tokë dhe doja të flija një gjumë të jashtëzakonshëm, që ta harroja këtë jetë që i tejkalonte të gjitha ëndrrat e mia. Nganjëherë Galina Apollonovna ecte nëpër dhomë me gërsheta të lëshuara, me këpucë të kuqe dhe një mantel kinez. Nën dantellat e këmishës së saj që hapej deri poshtë, shiheshin rrëzat e gjinjve të bardhë e të fryrë që vareshin tatëpjetë, kurse në matelin rozë ishin qëndisur në mëndafsh zogj, dragonj dhe pemë plot zgavra.

Gjithë ditën sillej andej këtej nëpër shtëpi me një buzëqeshje të paqartë në buzët e lagështa, duke u përplasur pas sëndukëve ende të pahapur dhe shkallëve lëvizëse të flakura në dysheme. Kur Galinës i bëheshin plagë nga përplasjet, ngrinte mantelin mbi gju dhe i thoshte të shoqit:
– Puthmë, bubu…
Dhe oficeri, përkulte këmbët e tij të gjata të veshura me pantallona kalorësi me mamuze dhe me çizme lëkure shevroje, ulej në dyshemenë e pistë, dhe, duke buzëqeshur, spërdredhur këmbët, e rënë në gjunj, e puthte vendin e vramë, atë vend ku ishte një brazdë e enjtur prej gjalmit të çorapeve. I shihja këto puthje nga dritarja ime. Ato më shkaktonin vuajtje të madhe, po këtë nuk ia vlen ta përshkruash, sepse dashuria dhe xhelozia e një djaloshi dhjetë vjeçar janë krejt të ngjashme me dashurinë dhe xhelozinë e burrit të rritur. Për dy javë unë nuk iu afrova dritares dhe e shmanga Galinën, gjersa rasti nuk më shpuri tek ajo. Ky rast ishte pogromi mbi hebrenjtë që shpërtheu me 1905 në Nikollajev dhe vendbanimet e tjera çifute. Turma e vrasësve mercenarë grabiti shitoren e tim eti dhe vrau gjyshin tim, Shoil. E gjitha kjo ndodhi kur unë nuk isha aty. Atë mëngjes pata dalë të blej pëllumba tek Ivan Nikodimiçi, gjahtari. Pesë nga dhjetë vitet e mia, unë pata ëndërruar për pëllumbat me gjithë forcën e shpirtit dhe më në fund, kur unë i bleva, uloku Makarenko, ua këputi kokën pëllumbave mu përara tëmthave të mi. Pas kësaj Kuzma më mori te Rubcovët. Një kryq ishte vizatuar me shkumës mbi portën e Rubcovëve, askush nuk mund t’u bënte keq atyre. Ata patën fshehur në shtëpinë e tyre prindërit e mi. Kuzma më çoi në verandën e qelqtë. Aty në rotondën e gjelbër rrinin nëna ime dhe Galina.

– Duhet të shkojmë të lajmë faqet, më tha Galina, duhet të lahemi, rabini im i vogël. Gjithë fytyrën e vockël e kemi me pupla dhe puplat janë gjithë gjak…
Ajo më përqafoi dhe më tërhoqi nëpër një koridor që kundërmonte thekshëm. Koka ime arrinte te vithet e Galinës dhe vithet e saj lëviznin e merrnin frymë. Hymë në kuzhinë dhe Rubcova e rrasi kokën time nën rubinet. Një patë po piqej në shporet, enë kuzhine vareshin nëpër mure dhe, pranë enëve, në qoshe të kuzhinës, varej Car Nikollaj, i zbukuruar me lule letre. Galina lau mbetjet e pëllumbit që kishin ndotur fytyrën time.
– I hijshëm si dhëndërr, bukuroshi im i vogël, – tha dhe më puthi në buzë me gojën e saj të fryrë dhe u largua.
– Shih, – tha menjëherë duke pëshpëritur, – babai yt s’është në terezi. Ka gjithë ditën që sillet kot rrugëve. Thirre babain në shtëpi.
Dhe unë pashë nga dritarja rrugën e shkretë me një qiell të stërmadh përmbi të dhe babain tim flokëkuq që po sorollatej në trotuar. Ai ecte pa kapele, me flokët e kuq krelashprishur, me këmishën gjoksore të shtrembëruar dhe me njërën nga pullat të mbërthyer, po jo tjetrën që vinte pas saj. Vllasovi, një punëtor i pirë, i veshur me rroba pambuku ushtarake, e ndiqte me kryeneçësi babain nga pas.
– Pra, tha ai me zërin e tij të përzemërt dhe të ngjirur, duke e prekur butë tim atë me të dyja duart, – ne nuk na duhet liria, që çifutët të bëjnë tregti lirisht… Vetëm jepi punëtorit hakun për punën e tij, për vuajtjet e tij të llahtarshme. Jepja mik, më dëgjon, jepja…
Punëtori iu lut për diçka babait që e mallëngjeu. Larat e një frymëzimi krejtësisht të dehur lëvrinin në fytyrën e tij të dëshpëruar dhe të përgjumur.
– Jeta jonë duhej t’i ngjante qumështarëve*, llomotiti, duke u lëkundur në këmbët e pasigurta. – Njëlloj si e qumështarëve duhet të jetë jeta jonë, por vetëm pa atë zot të lashtë, prej të cilit përfitojnë hebrenjtë e askush tjetër.
Dhe Vllasovi në dëshpërim i klithi zotit të lashtë që kishte mëshirë vetëm për hebrenjtë. Vllasovi vikaste, i merrej goja, përpiqej të arrinte perëndinë e tij misterioze, por atë çast një patrullë kalorësish kozakë i preu rrugën. Oficeri, i veshur me pantallona me shirita dhe me brezin e argjendtë të paradave, kalëronte përpara kompanisë. Mbante të rrasur në kokë një kapele stërgjatë. Oficeri kalëronte ngadalë dhe nuk këqyrte anash. Kalëronte si të ishte në një luginë të thellë, ku mund të shihje vetëm përpara.
– Kapiten, – pëshpëriti babai, – kur kozaku i doli në krah, – kapiten, – tha babai, duke u ulur me gjunj në baltë dhe përkulur kokën.

– Çfarë mund të bëj për ty? – iu përgjigj oficeri duke këqyrur gjithnjë përpara, ngriti dorën e futur në një dorëz kamoshi ngjyrë limoni te streha e kapelës.
Mu përpara tyre te qoshja e Rrugës Rybnaya po shkatërronin dhe prishnin shitoren tonë, nxirrnin jashtë arkat me gozhdë, vegla pune dhe një fotografi të re timen dalë me uniformën e liceut.
– Shih, – tha babai pa u ngritur nga gjunjët, – ata po shkatërrojnë gjithë mundin e jetës sime, kapiten? Pse po e bëjnë këtë?
Oficeri diçka llomotiti, drejtoi kapelen me dorezën e tij prej kamoshi ngjyrë limoni, tundi mamuzet, po kali nuk lëvizi. Babai u shtri para tij në gjunj, duke çikur këmbët e tij të shkurtëra, të hijshme dhe pak të ashpra.
– Do ta shoh këtë punë, – tha kapiteni, tundi mamuzet dhe u nis.
Kozakët e ndoqën nga pas.
Ata qëndronin të qetë në shalat e larta, kalëronin si nëpër një luginë të thellë imagjinare dhe u zhdukën në kthesën e Rrugës Sobornaya.
Galina më shkundi përsëri përballë dritares
– Thirre babushin të vijë në shtëpi, – tha ajo. – Nuk ka vënë gjë në gojë që në mëngjes.
Unë u zgjata jashtë dritares.
Babai u kthye kur dëgjoi zërin tim.
– Biri im i dashur, – klithi me një ëmbëlsi të papërshkrueshme.
Dhe së bashku me të ne shkuam në verandën e Rubcovëve, ku mamaja ishte shtrirë në rotondë. Pranë shtratit të saj, gjendeshin shtangat dhe një vegël gjimnastikore.
– Kopekët e qelbur, – na e përplasi në fytyrë sapo hymë. – Ti u dhe atyre gjithçka, jetën njerëzore dhe fëmijët, fatin tonë të zi… Kopekët e qelbur, – klithi ajo me një zë të ngjirur, që nuk i ngjante zërit të saj. U shtri në krevat duke u dridhur dhe heshti.
Dhe atëherë në heshtje u dëgjua lemza ime. Qendroja pranë murit, me krye të ulur poshtë dhe nuk mund të ndalja lemzën.
– Turp kështu, – bukuroshi im i vogël, – më tha Galina, duke më buzëqeshur me shpërfillje dhe më goditi me mantelin e saj të vrazhdë. Me këpucët e saj të kuqe ajo shkoi te dritarja dhe filloi të varte perdet kineze në shufrën mbajtëse. Llërët e saj të zhveshura humbën në mëndafsh, gërsheti i tundej në vithe dhe unë e vështroja me kënaqësi.
Djalë i kënduar, siç isha, e vështroja atë si një skenë të largët, të ndriçuar nga shumë drita. Dhe aty për aty e imagjinova veten si Mironin, të birin e tregtarit të qymyrit, që shiste në qoshen e rrugicës tonë. E imagjinova veten në brigadat e vetëmbrojtjes çifute dhe njësoj si Mironi sillem aty pari me këpucë të shqyera të lidhura me gjalm. Në sup, në një rrip të gjelbër, varet një pushkë e keqe dhe unë rri i ulur në gjunj pranë një gardhi të vjetër me lloga dhe qëlloj vrasësit. Përtej gardhit shtrihet një djerrinë me grumbuj me pluhur qymyri, pushka ime e vjetër qëllon çmendurisht, vrasësit me mjekra dhe dhëmbë të bardhë më afrohen gjithnjë e më shumë; unë ndjej krenarinë e vdekjes së afërt dhe lart, lart në qiellin e kaltër, shikoj Galinën. Unë shikoj një të çarë të hapur në murin e fortesës gjigande të ndërtuar me tulla të panumërta. Kjo ndërtesë e purpurt ndodhet në anën e rrugicës, ku dheu i përhimtë është shkelur keq. Në frëngjinë më të sipërme të saj qendron Galina. Ajo buzëqesh me buzëqeshjen e saj shpërfillëse te dritarja e paarritshme, burri, oficeri gjysmë i zhveshur, i qendron pas shpinës dhe e puth në qafë…
Duke u përpjekur të ndalja lemzën, e përfytyrova dashurinë time për Rubcovën në atë mënyrë që të dukej më përvëluese, më e hidhur dhe më e pashpresë, ndoshta sepse gulçi i pikëllimit te një dhjetëvjeçar është më i madh. Ëndrrat e çmendura më ndihmuan të harroj vdekjen e pëllumbave dhe vdekjen e Shoilit. Unë, ndoshta do t’i kisha harruar këto vdekje sikur atë çast të mos hynte në verandë Kuzma me hebreun e tmerrshëm, Aba.
Ishte muzg kur ata erdhën. Veranda ndiçohej nga një llambë e dobët e vendosur diku në një qoshe, një llambë që përpëlitej, ndjellëse fatkeqësishë.
– E bëra gati gjyshin, – tha Kuzma sapo hyri. – Tani ai shtrihet mirë e bukur, solla edhe shamasin** që të thotë ca fjalë për plakun…
Dhe Kuzma tregoi me gisht shamasin Aba.
– Le të derdhe ca lotë, – tha me përzemërsi Kuzma, – mbushi zorrën shamasit e ai gjithë natën do të bezdisë Perëndinë.
Kuzma qëndronte te pragu, me hundën e tij të thyer, të hapërndarë nga të gjitha drejtimet, që i shkonte për bukuri; donte të tregonte sa më përzemërsisht se si ia pati lidhur nofullën të ndjerit, por babai e ndërpreu plakun…
– Të lutem reb*** Aba – tha babai, – lutu për të ndjerin dhe unë do të të paguaj…
– Do më paguash? Po unë jam i shqetësuar se ti nuk paguan, – ia ktheu me një zë të këputur Aba, duke mbështetur fytyrën e tij të shpifur dhe me mjekër mbi mbulesën e tryezës. – Jam i shqetësuar se ti mund të marrësh paratë e mia e t’ia mbathësh në Argjentinë, në Buenos-Aires dhe hapni atje një biznes shumice me paratë e mia. Një biznes shumice, – tha Aba. Ai mbllaçiti buzët e tij të neveritshme dhe tërhoqi nga vetja gazetën “Biri i Atdheut” që gjendej mbi tryezë. Në këtë gazetë ishte botuar manifesti carist i 17 tetorit për lirinë.
…Qytetarë të Rusisë së lirë, – lexoi me mëdyshje Aba, duke mbllaçitur mjekrën që e kishte rrasur krejt në gojë, – qytetarë të Rusisë së lirë, Gëzuar Pashkën. Krishti u ngjall.
Gazeta qëndronte e anuar, përballë shamasit plak dhe dridhej; ai e lexonte përgjumësh, me një zë këngëtar, duke i shqiptuar në mënyrë të çuditshme fjalët ruse që ai nuk i dinte. Thekset e Abës ngjanin me llafosjen e shurdhër të një negri që sapo kishte mbërritur nga vendi I tij në një port rus. Të gjithë qeshën, madje edhe mamaja ime.
– Po mëkatoj, – klithi mamaja ime, duke zgjatur kokën nga rotonda. – Ti më bën të qesh, Aba. Na trego më mirë si e kalon, si i ke nga shtëpia?
– Pyet më mirë për diçka tjetër, – tha mbyturazi Aba, pa e lëshuar mjekrën nga dhëmbët dhe duke vazhduar të lexojë gazetën.
– Pyete për diçka tjetër, – tha fill pas Abës im atë dhe doli në mes të dhomës. Sytë e tij, që na buzëqeshnin përmes lotëve, papritmas u përmbysën në orbita, duke u ndalur në një pikë që s’e dallonte askush.
– Oh Shoil, – tha im atë me një zë të dystë, shtirak, teatral, – oh Shoili im i shtrenjtë.
Ne po shihnim se ai po bëhej gati të bërtise, por nëna na tërhoqi vëmendjen.
– Manus, – bërtiti ajo flokëshprishur dhe zuri ta ndukte tim atë nga gjoksi, – shih sa keq e kemi të voglin tonë, përse nuk e dëgjon lemzën e tij Manus, përse?
Babai heshti.
– Rashelë, – tha ai i tmerruar, – nuk mund ta tregoj se sa keq ndihem për Shoilin.
Ai shkoi në kuzhinë dhe u kthye që andej me një gotë me ujë.
– Pije artist, – tha Aba, duke mu afruar. – Pije këtë ujë që do të të ndihmojë si temjani të vdekurin.
Dhe të them të drejtën uji nuk më ndihmoi aspak. Lemza mu bë gjithnjë e më e fortë. Hungërimat më dilnin nga gjoksi. Një e enjtur, që lezetohej nga prekja, m’u krijua në fyt. E enjtura merrte frymë, mbufatej, më mbuloi fytin dhe doli mbi jakë. Brenda të enjturës gurgullonte frymëmarrja ime e shqyer. Gurgullonte si uji që zien. Dhe kur ra mbrëmja unë nuk isha më vogëlushi budalla siç kisha qenë gjithë jetën time, por një lëmsh që spërdridhet. Atëherë nëna ime, e mbështjellë me shall, që ngjante më shtatlartë dhe e hijshme, shkoi te Rubcova dyllë e verdhë.
– E dashur Galina, – tha nëna me një zë të fuqishëm melodioz, – sa telashe iu nxorrëm ty, të dashurës Nadjezhda Ivanova dhe gjithë familjes tënde. Sa turp më vjen, e dashur Galina!
Me faqet që i digjnin prush, ime më e shtyu Galinën drejt derës, pastaj u kthye tek unë dhe më vuri shallin në gojë që të mbyste rënkimet e mia.
– Duro, shpirti im i vogël, pëshpëriti ajo. – Duro për hatër të mamit.
Por edhe sikur të mund të duroja, unë nuk do ta bëja këtë, sepse nuk kisha më turp…
Kështu filloi sëmundja ime. Asokohe isha dhjetë vjeç. Mëngjesin tjetër më çuan te doktori. Pogromi vazhdonte po ne nuk na preku askush. Doktori, një trashaluq, zbuloi se unë vuaja nga një sëmundje nervore.
Ai na tha që sa më shpejt të mundeshim të shkonim në Odesa, te profesori, të prisnim atje ngrohjen e motit dhe të laheshim në det.
Dhe kështu bëmë. Pas disa ditësh unë dhe nëna u nisëm për në Odesa te gjysh Levi Itskhok dhe xhaxha Simoni. U nisëm në mëngjes me anije dhe rreth mesditës, ujërat e rrëmbyeshëm të Bugut ua lanë vendin dallgëve të mëdha e të gjelbëra të detit. Ky ishte fillimi i jetës sime te gjyshi im i krisur Levi Istkhok. Dhe i thashë përgjithmonë lamtumirë Nikollajevit, ku kalova dhjetë vitet e para të fëmijërisë sime.
Përktheu nga origjinali në rusisht: Lazër Stani

*Pud, njësi matëse. 1 pud është i barabartë me 16,3804964 kg.
**shamas, shërbëtor në sinagogë që menaxhon shumë nga punët e përditëshme
***Reb titull tradicional çifut për t’iu drejtuar dikujt, që korrespondon me Sir në anglisht dhe përdoret për një burrë që nuk është rabin. Mund të përdoret si para emrit ashtu edhe para mbiemrit.

Nessun testo alternativo automatico disponibile.Nessun testo alternativo automatico disponibile.
No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.