KULLOSHTËR ANTIKE nga Shefqet Sulmina

Shefqet Sulmina

-fragment-
……………………………………………………….
-Prandaj ju keni ardhur nga Dibra?
-Unë kam ardhur për burrin.
-E di, që ke ardhur për burrin dhe nuk po flisnim për të.
-Kur flitet për shtëpinë dhe me një grua, flitet edhe për burrin e saj.
-Po flisnim për shtëpinë?
-Po.
-Atëherë, në kuptimin figurativ shtëpia do ti ngjante një kopshti indian, ku zonja lulishtare e vjetër do të do të bashkohej me zonjën lulishtare të porsaardhur. Do të rroknin arsyen e fjalës. Do të mendonin të gatuanin me miellin e flamujve… Ç’mund të ndodhte në kësi rastësh?
-Çfarë erë fryn nëpër flamuj? – tha duke mi ngulur sytë.
-Erë kombësh…

-Nusja e sapo ardhur me kalë të bardhë do të rrokte e do të thyente të gjitha pjatat ku kishin ngrënë dasmorët, – tha.
-Pse? – habitem unë. -Ti i ke thyer?
-Unë kam thyer një gotë. Po ne po flasim për atë gruan. Sepse, “asaj” dhe jo mua, ndofta nuk i kishte pëlqyer asgjë nga ç’kishte parë në pragun e ri ku do të hynte nuse me kalin që e kishin sjellë.
-E pse e kishin sjellë?
-Jo. Ishte ajo që kishte ardhë, për pritje, për ushqim, burrë dhe fëmijë.
-Po ty të sollën apo erdhe.
-Më sollën.
-Cili? Kush? Çfarë të solli?
-Zemra, – tha ajo dhe hodhi sytë në dritare, sikur të vrojtonte dike.
-Po pse ardhja e saj duhet te ishte kaq madhështore!!! Kam frikë se do të pëlciste debati. Ishte madhështi ardhja juaj? Pati debat nga gota e thyer prej teje kur vure këmbën në pragun e derës?
-Madhështi, po, debat jo. Pas orizit të bardhë, thyerja e gotës në rastin tim u bë mbarësi.
-Pse?
-Po flasim për atë gruan tjetër, apo për mua.
-Jo. Po flasim për atë vajzën tjetër dhe jo për ju.
-Pra, po flasim për atë vajzën, jo për mua. Por ajo vajza, jo unë, mund të kishte probleme.
-Përshembull…?
-Ndofta nuk do ti ki8shte pëlqyer tradita e gatimit të ushqimit, sepse në anët e saj gatuanin ndryshe.
-Si gatuhet në anët tuaja?
-Ushqimi do të ishte i ndryshëm tash e tutje, madje do të vihej në pjata të reja. Do të kishte formë dhe përmbajtje të re tryeza. Po kështu edhe ardhja e saj me kalë të bardhë, për tre ditë rresht që dasmorët e prisnin, tregonte se ajo vinte nga larg. Sot bota është më e shpejtë. Unë erdha me erën, në një “kolybe” të bardhë me rrota.
-Mos vallë nga që rruga e gjatë që kishte bërë, e kishte bërë pak nervoze, ose tjetër gjë, ardhja e saj, kali dhe thyerja e pjatave…janë trillim nervoz historik i pambarimit të përrallave të vjetra? Si ishte rruga nga Dibra në Elbasan?
-Ajo nuk ishte Doruntina që po bënte një rrugë të panjohur. Atë ditë në kokën time nuk ishte rruga, sepse nuk ishte hera e parë që unë e bëja me burrin atë rrugë…
-Pse rruga e Doruntinës ishte e panjohur?
-Jo. Tek Doruntina ishte koha e panjohur. Kjo që po flasim ne nuk është Doruntina. Nuk do të ndodhte kështu me Doruntinen. Kali i saj do të lidhej jashtë kohërave tona. Nuk do të kishte kuptim as ngjyra e tij, as marka, as thyerja e pjatave dhe krejt këto kuptime. Do të thyhej vetëm një gotë. Vetëm njëra.
-Ajo e verës?
-Jo, ajo e ujit. Ajo që asaj do ti jepej për të pirë nga zonja e shtëpisë në nderim të ardhjes së saj. Pra, ajo nuk ishte Doruntina. Nuk ishte gota e verës, por e ujit. Në çdo grua që largohet nga shtëpia e prindërve ka mjaftë Doruntinë.
Pse?

Ajo hesht.

-Pse do ta thyente? Pse e theve ti gotën?- vazhdoj unë.
-Pasi ajo ishte një prurje e re dhe kishte gotën e saj, siç kishte gojën, duart dhe këmbët, për ta marrë vetë gotën dhe jo tija jepnin atë të mbushur. Ju jeni i bindur se Doruntina nëntë male dhe dete me kalë?
-Po.
-Po a e di ti pse kaq larg për një burrë?
-Jo.
-Atëherë kjo nuk është thyerje e një gote, por thyerje e foljes në mënyrën urdhë,ro,re…
-Kështu do ti linin flamujt…, thyerjen e pjatave, kalin…, ngjyrën dhe urdhrin dhe do të bënin një valle. Unë mendoj se Doruntina e bëri për dashuri. Edhe unë ashtu kam bërë. Të nesërmen u mora vetëm me miellin dhe përgatitjen e drekës sepse desha tu jepja një bukë të re.
-Po zonja e vjetër e shtëpisë? Ishte dakord? Po muaji i mjaltit?
-Ajo më shihte dhe i mbushëshin sytë me dritë.
-Paska qelluar e dahur zonja e shtëpisë. Mos e kishin lodhur gatimet e vitzeve?
-Ishte e gëzuar.
-Pastaj folet për për akumulimin. U menduat të dyja dhe për këtë ceshtje. Ndofta do të hidhnit shumë gjëra, do të ngulnit këmbë në konservimet për dimër të ri dhe ndofta do të apnit dritare më të gjëra për pranverën që do të vinte.
-Po, mjaft që të flisnim dhe të kuptonim duke provuar të dyja recetat e mendjeve tona…
-Kështu ndodhi?
-Me mua, apo me Doruntinën?
-Nuk e di. Nuk e di se për cilën po flasim.
-Ajo që ishte më e mira do të pëlqehej nga të gjithë dhe këtë neve kokë më kokë do ta  kuptonim. Vetëm se pastaj, pas disa kohësh, do të fillonim të qeshnim për kalin, ngjyrën dhe lënien e tij jashtë në oborr. Të gjitha ishin në gotën e thyer…
-Cili gatuan tani në shtëpinë tuaj?
-Unë, nganjëherë burri, kur di ta bëj mirë një gatesë.
-Po zonja e vjetër e shtëpisë?
-Në bisedat midis nesh, shpesh e merrte fjalën ajo, dhe leksiku i fjalëve shumëfishohej midis nesh. Tani ajo nuk është më, por shumë fjalë të saj kanë ngelur ndezur tek unë. Shumë prej tyre me duket se mbushin qiellin. Ka shumë mbrëmje të verës që dalë jashtë dhe jua përsëris prapë kujtimin. Njerëzit dhe fjalët bëhën yje.
-Madje ky leksik i ri, i bashkëngjitur, u frynte në veshë burrave, siç frynte qumështi i bardhë në gjuhën e fëmijëve, -shtjelloj unë.
-Nuk do të ishte më mirë që ju burrat të mbushni kokën me përralla dhe të vërteta të tjera, për të qen edhe më tepër muskuj e arsye dhe pse, duke qeshur më pak, për ti marrë gjërat me interes më të tepërt?
-Po. Kështu dhe interesin dhe dëshirën për tu ulë në tryezë, për të provuar një meny të re ushqimi. Pse jemi prej çka ushqehemi, apo jo? Apo nuk kuptojmë gjë ne burrat?

Ajo vazhdon duke mbajtur paksa anën dhe vrullimën e ideve të veta.

-Shtëpia do të tundej e do të shkundej e tera, -thotë. -Dy gjuhet e reja që do të fliteshin në shtëpi do të ishin lindje e një gjuhë të re, do të hapej një tjetër faqe e re fjalori në familje, në lagje e më tej, që për çudi, nuk do të kishte të bënte aq shumë me kuptimin e gjuhës si muskul dhe si formë tingujsh, se sa me kuptimin figurativ që marrin fjalët, edhe për të zgjuarit në mëngjes, edhe për daljen në rrugë, edhe për shkuarjen në punë dhe në hapësirë të gjërave. Një gjuhe e re, do të ishte edhe për bisedat nëpër kafene, nëpër përshëndetje, hapa dhe lëvizje. Konsolidimi i gjuhës së ardhur me gjuhen e gjetur, nuk do të ishte gjë tjetër veçse mpiksje e një filozofie, që si një lokomotivë do të përshkonte binar të padukshëm, duke tërhequr pas saj, nga peroni i tingullit, i fjalës, i frazës, deri në rikthimin e serishëm në atë të frazeologjisë, në parfumin e komunikimit, pa pyetur për kufij shtetesh e dogmash fetare. Në kuadratin e mureve të familjes gjuha do të fillonte të flitej e të kuptohej deri me numra dhe gjeste. Nuk do të kishte kurrë britma.
-Numrat kanë lidhje të thellë me shkallët. Shkallët kanë lidhje me ndarjen e shtëpisë nga sipërfaqja dhe era. Kjo kishte të bënte me pjesëtarët që përbenin familjen dhe jo me muret, pra me numrin e dëgjuesve dhe kualitetin e të dëgjuarit në celulën e parë të shoqërisë, – i them.
Ajo:
-Siç po bën ti,- tha, – dhe më pa prapë në sy, në rastin konkret të familjes së thjeshtë, thuhej se fillohej me numrin katër…
-Pastaj vinte numri pesë dhe familja shkundej prapë nga e para, – komentoj unë. -Por edhe në pragun e katërt, thamë lartë shkallët dhe po përmendim pragun, ishte thjeshtëzimi në dy dyshe, në dy shtretër, siç kishte qenë dikur vetëm një shtrat me një dyshe dhe një shtrat. Në një shtrat me një dyshe, ku kishte lindur treshi dhe për herë të parë që shkundur shtëpia. Pra, me ardhjen e një pjesëtari të ri në familje, me shkundje shtëpie kuptohet një lëvizje e re. Me lëvizje kuptohej rritje shtrati në arsye dhe emra të rinj për folës dhe dëgjues të kuptueshëm.
Ajo:
-Të gjitha këto, në kuptimit të mirësisë së jetës, që të mëson natyra. Bijave e bijve që lindin nga brendësia e kësaj arre, që duket si arrë, por mund ta krahasosh me shtëpinë – tregoi ajo me dorë njërën prej arrave që shiste. Të parët tanë, stëretrit tanë, e kishin parë këtu së pari, që prej mijëra e mijëra vjetësh, kuptimin dhe domosdoshmërinë e ndërtimit të kasolleve që do të zëvendësonin shpellat. Pastaj shtëpitë që zëvendësuan kasollet, por jo kalatë për gallatë gurësh. Dhe dëgjon ndonjëherë pyetjen e kotë se ç’u bënë, ku humben dinozaurët? Pastaj dalë nga dalë në shurdhimin e vazhdueshëm të tyre, se cila ishte Dea? apo Dija? Dhe kjo, dalë nga dalë, u transformua dhe u gjet si një gjetje madhështore: “Ja tek është Idea!”. Dea e gjërave, nëna e diturisë, paçka që ishte gjetje e vetë njeriut prej miliona vitesh e dinozaurësh, që rrinte aty e mbyllur në kafaz nga njeriu me kokën shkop. Pra ishte Dija dhe jo Deja, ose Doruntina apo Rozafa.
-Këtë punë mund ta bëjë edhe djali, – i them pa më pëlqyer kjo shprehje që thashë, sepse nuk më shkonte kurrë ndërmend të shkoja për kollovar tek vajza ime, por doja të dija se çdo të më thoshte shitësja e fryteve. Vërtetë nuk më pëlqente mbyllja e Deas nga njeriu shkop, sepse do të kisha vërtetë frikë nga shkopi dhe vetë Dija që nuk ishte e zonja ta thyente këtë shkop.
-Sepse, gjuha është fryt i gjirit dhe jo i muskujve, – tha ajo prapë. Të gjitha së pari fillojnë nga gjuha dhe nga nëna. Nuk ka filluar asgjë nga shkopi.

Ajo merr dhe thyen një arrë. Me sheh me sytë e saj lozonjar dhe prapëse prapë, ma përsërit “se ti nuk ke vajzë”. Më le gjysmën e arrës në dorë, duke më kthyer krahët dhe merret me blerës të tjerë. Unë dalë me gjysmën e arrës në dorë dhe hyj,(yje) ose në rrugicë, ose në bulevard. Në kokë më vijnë një, dy, tre, shumë pyetje për foton, arrën e thyer, numrin shumës të fjalës “yje” dhe, që nuk rri ende me një vajzë. Kërkoj ide të çuditshme për blerjen, pra përvetësimin. Dhe, që të kem foton e bukur duhet të martohem i ri, ndofta i ri, gjithmonë sipas saj, për të qenë në cikël të jetës ku riprodhimi i vetës është me cilësi të lartë.

Edhe sot, që po shkruaj këto radhë, e di që ajo po të më shoh, do të më thotë se unë nuk kam… ose nuk di… Unë nuk e kuptoj kam dhe të kesh vajzë dhe blerjen, pra, përvetësimin. Por një gjë e di: që rrotull meje kam njerëz dhe biseda të tilla dhe të kesh këto, nuk është pak. Nuk është sikur, të kesh një gjysmë arrë, që ajo, ma la qëllimisht në dorë dhe unë pyes vetën “pse”? Jo. Unë do të thosha Dea e fryteve të i-deve dhe nuk e di pse më trembte fjala e dinozaurëve dhe lashtësia e tyre. Ishte ndryshe me Dean. Fjala Dija më jepte një emocion të bukur, njëlloj sikur të shihja një vajzë të bukur, ose Verën në krahun tim. Ose dibranen e bukur që i kam vjedhur një trëndafil. Po vajza e kësaj mirditore? Apo kjo shitëse nuk ka vajzë, por me metaforën e fjalës “vajzë” shet produktet e saj bashkë me idetë, dhe më thotë mua nuk ke vajzë. Kur do ta shoh vajzën e saj, nëse ajo ka, më pëlqen ta pyes vetën dhe për të.

Tasin, njëherë në një rrobaqepësi, ku shërbenin plot gra dhe vajza të reja, përgjatë këtij bulevardi, pasi i morën matën për ti prerë një këmishë verore, e patën pyetur se në donte ti qepte sytë, mund ti qepte… Pastaj kishin qeshur të gjitha duke e bërë Tasin erë nga koka. E gjitha kjo kishte ndodhur dy herë: kur i kishin bërë matjen për ti prerë këmishën dhe së dyti kur i bënë provën për tija qepur këmishën. Kohët e fundit, Tasi kalon përherë nga ajo rrobaqepësi me sy të shqepur dhe pret që të gjej një arsye për të qepur sytë, në një nga ato të qeshura femërore që thotë se i kanë ngelur shigjetë në zemër me matjen, prerjen dhe qepjen e këmishës dhe fjalët e çuditshme se “në do, mund ti qepesh sytë”. E kush qenka ai që dashka të qepka sytë? Të qepësh sytë do të thotë të mos shohësh. Por që   ti qepësh sytë një kokrre molle të bukur, kush nuk dashka ta bëka? Edhe unë ja kam qepur sytë Verës. Madje, herë herë, duke parë dhe interesin e nënës, plus historinë e gjyshërve të dibranes, më duket se ma ka qejfi të njihem mirë me dibranen. Të thellohem të di, se si ata luanin e tallashin me ruajtësit e kufirit dhe arsyen, pse këta ruajtës kufijsh, nuk donin ta njihnin dashurinë, ose martesën e tyre. Po kështu, më vjen në kokë ti qepëm kësaj shitëseje, e nëpërmjet saj , ti qepem vajzës së saj. As Tasi dhe as ne, unë e Tomi, nuk kishim dëgjuar ndonjëherë më parë, nga mosha që kishim, se mund ti qepnim sytë. Po ku? Ku i kishte shkuar mendja atyre shejtankave që ta qepnin dhe ta shqepnin jo këmishën, por kokën e Tasit dhe kokën time lidhur me qepjen e shqepjen e veshjes së Deas, Dijes, Doruntinës, Rozafes, arrave dhe dinozaurëve, ose mirditorja që më pyeste se “Kysh a vajza jote?”… Në kuptime të shumta: cila është? qysh është?

Publikuar, Googel, Amazon, eBook,  2015.

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.