LAHJA E PAPRIT

Besim Dybeli

LAHJA E PAPRIT

Një histori e vërtetë që tingëllon si legjendë

Halle – halle kjo dynja , halli-hallit , nuk i ngja !

Afro një shekull më parë një grua endacake , do të nxirrte nga thellësia e shpirtit një ndër thëniet më profetike të kësaj jete. “ Halle – halle kjo dynja , halli-hallit , nuk i ngja”. E thënë ashtu natyrshëm e me gulçin e zemrës së vrarë ndër vite , ajo nuk e dinte së kish “mbjellë” në gojën e popullit shprehjen frazeologjike që do t’i mbijetonte shekujve. Lahja e Paprit , e thërrisnin. Lindi dhe jetoi në periferi të qytetit të Elbasanit. U end në tërë luginën e Shkumbinit dhe strehë nuk gjeti. U end rrugëve të qytetit të Elbasanit e mbështetje nuk iu dha. Pati një familje , por e braktisën . Nuk e qasën kurrë në shtëpi , qëkurse bëri “turpin” e paparë. I dha Zoti një vajzë , por nuk e gëzoi. Ia morën! Mes kalvarit të gjatë të vuajtjeve të jetës së saj , pleqëria e zuri në mal. Askush nuk e di se kur ndërroi jetë . As sot nuk dinë në është varrosur dhe ku gjenden eshtrat . Por e gjallë mbeti shprehja e saj , e nxjerrë nga një gojë e pangopur kurrë . E nxjerrë nga një shpirt i tharë , teksa i ngjitej Malit të Bardhë. Atje gjeti një shpellë për të kaluar pleqërinë . Në atë “shtëpi” dialogoi e monologoi tërë jetën e saj të zezë. Ajo e shkroi historinë e saj me të vetmen shprehje “Halle – halle kjo dynja , halli-hallit , nuk i ngja “!

Historia

Lindi mes pesë motrave dhe dy vëllezërve. Aty rreth viteve 1910. Marko Muça , quhej babai i saj. Zbritur nga fshati Lleshan i Shpatit dhe u vendosën në Papër , rreth 10 kilometra në Perëndim të qytetit të Elbasanit. Në lagjen Drizë , në shpatin e poshtëm të Malit të Bardhë , ngritën një kasolle me thupra shelgu e mbulluar me kashtë. Aty u mblodhën të shtatë fëmijët. E ëma gatuante për nëntë frymë bukë misri e lakra të ziera. Me punët e arave , prindërit dhe dy më të rriturit nga fëmijët. Osmani 20 vjeç dhe Lahja , 18-të. – Do vish me lalën ( kështu i thërrriste vëllait të madh) në arat e Rrekësit? Unë po marr pendët e qeve dhe parmendën , ti kaçilen me farë. – i thotë vëllai i madh , Osmani. – Ja erdha , sa të marr shtëmbën për ujë e pak buke më gjizë, – i është përgjigjur Lahja. Ai hap ugarë me parmendë e Lahja hidh farën e misrit për të mbjellë. Ishte maji i 1930-ës. Bënte shumë vapë atë vit. U lodhën qetë. U lodhën dhe vëlla e motër. Buzë lumit Shkumbin , nën hijen e një shelgu u ulën për të pushuar. Lahja , mori shtëmbën për të mbushur ujë tek një burim rrëzë lumit. Mes shkurresh kaloi zbathur dhe një gjarpër i madh iu vërvit nëpër këmbë. Nuk e lëshoi shtëmbën . Ç’ti zinte dora tjetër , gurë e drurë mbi gjarpërin që dredhonte trupin me kokën lart për ta kafshuar. U vonua e motra e vëllai u hodh nxitimthi mbi kanalin bri arës dhe mori vrapin për nga ajo . Lahja e frikësuar kish mbetur si e ngrirë në këmbë me shtëmbën pa ujë. Dridhej e tëra. Osmani nuk e kish pyetur më teksa pa masën e gurëve rreth burimit. Mbushën ujë , e mori motrën për krahu dhe u kthyen tek hija e shelgut. Qetë e kishin mbaruar turrën e barit dhe lëviznin bishtin nga mizat e egra. Ajo i tregoi për luftën që kishte bërë me gjërpërin e zëri i dridhej. Hëngrën drekën dhe sërisht nisën punën në arë … Në të ngryshur , Lahja u sëmur. Iu prënë gjunjët dhe kishte dhimbje koke dhe të vjella. Sëmundja e vuri përposhtë. Ngrihej nga shtrati dhe bënte të dilte nga dritaret . Të gjithë e gdhinë atë natë maji me Lahen që rënkonte . Bërtiste dhe gjuante me grushta kush i dilte përpara. Kështu vazhdoi disa muaj. Dilte e nuk dilte nga shtëpia. Deshën-s’deshën , e shtruan në spitalin psikiatrik të Vlorës…

X X X

U bë më mirë. Ndaj dhe prindërit nxituan ta martonin shpejt. Pesë muaj më parë do ta fejonin në Valas , fshat matanë Shkumbinit. Fisi i Nipollëve qe goxha i dëgjuar. Lahja qe vajzë shumë e bukur dhe e zgjuar. Kështu thonë dhe sot më të moshuarit e këtij fshati , dëgjuar nga goja e prindërve të tyre . Valasaket , gajaseshin e bënin me gisht se “ç’nuse e çmendur u kish ardhur në fshatin e tyre !”. Por meshkujt ia kishin zilinë bukurisë së saj. Nuk qe e thënë që çifti i ri të gëzonte të ritë. Lahja u sëmurë sërisht. Pa mbushur as tre javë martesë , ajo braktis familjen e burrit. Familja e saj nuk e pranon. Kësisojë nisi jetën e endacakes në fshatra e qytete … Një natë u gjend poshtë urës së përroit të Paprit. Ndezi një zjarr me dru rrapi dhe u fut mes një boksheje me rroba që kish marrë nga paja që çoi në shtëpinë e burrit. U mat të flinte mbi rërën rrëzë këmbës së urës, por një zhurëmë e ngriti vrik. Pa dhe një hije. Xhandari i zonës u gjend aty , nga drita e zjarrit. “ Ç’të shihte ?! Një vajzë e bukur ia bëri natën, ditë ! E njohu Lahen . Errësira bëri të sajën. Edhe atij iu errësuan sytë . Vajza u gjend mes epshit të pafre të xhandarit mustaqeverdhë. E nesërmja dhe ditët në vijim do të flisnin ndryshe për Lahen. Shihte barkun e hutuar sesi rritej . Gëzohej që priste një krijesë brenda saj , por bëhej më keq se ç’ishte , se i dinte pasojat nga familja . Kur u mor vesh , fshati nisi pësh-pëshjet e familja kujën . U bënë gazi i botës ! Deshën t’ia vrisnin fëmijën , pa dalë ende në dritë të diellit. – Mosni , bre burra ! Ç’bëni kështu ? Si u vritka një fëmijë në barkun e nënës?! Të dy janë të pafajshëm! Do tu dënojë Zoti !- ndërhyrë Rrapush Demi , mik i familjes së Lahes nga Valasi. Familjarët, që shkulnin flokët me dorë , nuk ia prishën Rrapushit. Me barkun te buza Lahja nisi shtegëtimin në fshatra e qytete. Nuk dihet se ku e lindi Sanijen e vogël. Me foshnjën në krahë bridhte ditën e natën . Një natë zgjodhi për strehë një rrugicë në Veri të qytetit të Elbasanit. E kishte zënë gjumi ndanë rrugës me vajzën në gji, por u gdhi pa të. Ishte një i ftohtë janari. Një tregtar elbasanas , thonë , Shefit Daiu , ia mori vajzën fshehurazi. Jo, se nuk kishte fëmijë , por i erdhi keq , kur e pa në atë gjendje dhe mësoi se e ëma e foshnjës ishte e sëmurë. E rriti ai. Lahja kërkoi e kërkoi , por nuk ra në gjurmë të saj. U kthye sërisht në fshat . Jo në shtëpinë e saj. U ngjit lart në mal. Mali i Bardhë quhet. – Si je moj Lahe ? Si i ke hallet ? – e pyeti Ibrahim Papri , teksa u përballën në të tatëpjetën e shpatmalit. Teksa ofshau para bashkëfshatarit të saj , në bisedë e sipër , me zë te mekur i thotë : – “ Eh , mor daj Bimi ! Halle-halle kjo dynja , halli –hallit nuk i ngja “ . Heshti pak dhe shtoi sikur të fliste për të fundit herë : -“ … dhe dy veta me një hall nuk i gjen “. Bimi tundi kokën me vete. Teksa vazhdoi rrugën , I habitur , belbëzonte e përsëriste gjithë rrugës atë ç’ka kish dëgjuar . Edhe Lahja u nis drejt majës së malit. . Gjeti një shpellë dhe fut brenda saj për të mos dalë më kurrë. Aty u shua dhe jeta e saj. U tret , ndoshta po aty . Po shprehja mbeti gjer në ditët tona . Ajo shkoi gojë më gojë e vit pas viti .. “ Halle – halle kjo dynja, halli-hallit nuk ia ngja” ! Kur dikush pyet , ai që kumton shprehjen , thotë : – “Lahja e Paprit e ka thënë”. Por shprehja nuk e ndal “udhëtimin” e saj …Ajo ka marrë dhenë … !

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.