LIBËR DHE LETËR nga Shefqet Sulmina

Shefqet Sulmina

LIBËR DHE LETËR
-tregim-

-Shkojmë!
-Po, -i thashë,- shkojmë,  ndërsa vura re se ajo nuk donte. Për siguri të këtij mendimi i hodha një sy të tjerrtë dhe i futa krahun…
-Je i sigurt për këtë që po bën? Që po më shpie para gjykuesve? – tha kur e pa se unë e zura në buzëqeshje.
-Po. Madje tepër i sigurt, -thash dhe ngrita kokën.

Nuk e kuptoja pse herë-pas here sytë me binin mbi çantën e saj. Veprim, ky , që ma bënte ta ulja kokën. Nuk i kam urryer në përgjithësi çantat e grave, por nuk i kam parë asnjëherë si sot. Burrat i kam kuptuar gjithmonë pa çanta në shpinë dhe me gra në krahë. Kur isha ende nxënës edhe unë e kisha një çantë të tillë, por atëherë nuk isha ënde burrë. Tani, ajo që më ka mbetur nga çanta, kur shkoja në shkollë, janë xhepat. Ne burrat kemi mjaft xhepa. Në xhepa, unë mbaj paketën e duhanit dhe portofolin. Shumë herë ndez një cigare dhe mendohem. Një ditë gruaja ndërsa do të vinte rrobat në lavatriçe gjeti një letër. Ishte një poezi pa emër dhe fliste për një piknik në Liqejt e Lurës. Të gjithë njerëzit dëshirojnë të bashkojnë vetën me kohën dhe ëndrrat me ujërat. Në mbrëmje të asaj dite, më kujtohet se mu desh ti shpjegoja gruas pa ndonjë arsye se ka edhe poezi që shkruhen pa emër. Nuk mund ti thosha se atë poezi ma kishte dhuruar një mike për ditëlindjen time të Kaluar. Mikja ime tallej se si do ti puthja unë zambakët e saj të bardhë, mes zambakësh atje në Lurë.
-Por është për mua? – tha gruaja për poezinë pa emër dhe me zambakë të bardhë.
-Po, – i thash, unë duke u shkundur dhe mu kujtua se shtegu më i lehtë i njeriut kur gjendet mat, është të gënjyerit. Pra bëra mirë, i thashë atëherë vetës, pa e menduar gjatë. Tani më bije ndërmend të kisha djegur një duhan…
-Faleminderit, -më kujtohet se më tha gruaja. -Është shumë i qartë shpjegimi. Madje edhe poezia është krejt e veçantë. Poezia është shumë, shumë e bukur dhe unë nuk po ngurroi, po të puth prapë, ndërsa poezinë e tënde për mua, theksoi ajo, po e vë bashkë me të tjerat në çantë.
-Bën mirë, – i thash asaj, ndërsa vetën e qetësova sepse poezinë e mikës e mbaja mend… Dhe së dyti, ndjehesha i sigurtë dhe i gëzuar që ne burrat nuk mbajmë çantë.
Kaluan kohë dhe erdhi prapë ditëlindja ime. Gruaja, pasi më uroi për vitet e mia të ardhshme dhe më puthi, më dha edhe një pako të zbukuruar me një fjongo të hollë dhe të bardhë, dhe po më priste me sy të ngrohtë.
Sytë e saj binin thellë mbi të mitë, si edhe të mitë në të saj. Janë ca çaste të tillë, për mua dhe gruan time, të cilët më bëjnë mua që të më fluturoj koka në erë… Era dhe burrat kanë kokë të njëjtë. Jo si sot që koka më rri me sytë mbi çantën e saj. Merr krejt arratinë dhe shkon e qëndron një mijë e pesëqind kilometra larg, atje ku u njohëm dhe u puthem së pari. Sikur kohërat të ishin dhurata për ditëlindje, nuk e di sa njerëz do ti zinte nata nëpër këto udhë? Janë rrugë që bëhen një herë, pastaj kujtohen gjithmonë nga njerëzit dhe mua prandaj më kujtohen si gjëra të zakonshme dhe në këto çaste nuk pi cigare.
Mora pakon dhe e vura mbi tavolinë, ku kishim për të ngrënë dhe për të festuar ditëlindjen time. Vajza më zgjati gërshërët për të prerë fjongon. Në pako gjeta portofolin që kam edhe sot. Ishte i bukur dhe më kujtoi të shkoja gjithmonë atje njëmijë e pesë qind  kilometra larg, kur i pata dhuruar edhe unë gruas një çantë. Ajo nuk kishte ditëlindje atë ditë, por unë  nuk dhuroj vetëm për ditëlindje, por çdo ditë kur kam portifolin me vete dhe sa herë më vjen dëshira ta bëj gruan të lumtur. Theksoj se pas ditëlindjes së fundit, kur gruaja më dhuroj portofol, kjo dëshirë është rritur së tepërmi tek unë.

Gruaja nuk është më e gjatë se unë për këto punë. Qysh atë mbrëmje që gruaja më dhuroi portofol e deri më sot, jemi mishrim i zgjatimit. Nuk ishim një çift shumë i gjatë por as të shkurtër për të zënë dhuratat midis nesh, kur bie fjala për dhurata. Të bukur? Ajo ma kalonte me çantën e saj mbi supe. Por nuk ishte ky problemi. Nuk është problem as portofoli im sot, se sa dita kur unë zëvendësova dhuratat materiale me poezi…
Ajo këtë mëngjës ka ulur koken si një trendafil i verdhë nga vera e pjekjes. Herë-pas-here sheh nga unë për të kuptuar ndonjë gjë. Në çantën e pambyllur mirë duket paksa kopertina e librit të sapo botuar prej saj me poezitë që i kam dhuruar unë, plus një të mikës sime. Në kopertinen e librit është fotografia e saj. Më pëlqente ajo fotografi, të cilën ja kam bërë unë kur ishim me pushime në Liqenet e Lurës dhe shpesh ja pata treguar mikes sime. Shquhet qartë si çdo emër autori në libër, në librin e saj, Emri i saj, Jonila Marra. Pastaj një sfond liqeni me një mjegull të lehtë sa për të limuar frymën e dallgët të ujit. Disa lejlekë dhe zogjë bjeshke në fluturim çuçuritjesh dhe kurmi i saj marrë si në shpinë. Të gjitha këto, në çantën e saj vënë mbi supe, do t’a tregonte më së miri këtë mëngjës, ndërsa po linim shtëpinë dhe po shkonim në gjyq. Librin e botoi Jonila me emrin e saj, por poezitë ishin të miat. Ky do të ishte gjyqi jonë dhe unë mendoj se kam të drejtë. Tani, Jonila, gruaja ime është poete për të tërë lexuesit që do ta lexojnë këtë libër, ndërsa unë që lodha kokën për ti shkruar gjithkund ato, që ta bëja të lumtur gruan, nuk do të jem asgjë. Ka shkruar vetem se “falendëroj bashkëshortin tim për të tëra “lulet” e mrekullueshme që më ka dhuruar gjatë njëzetë vjetëve të marteses me të”. Unë, kur i shkrova ato vjersha, i bëra i frymëzuar nga dashuria e gruas, por nuk është se ato u shkruan të gjitha me penën time. Pastaj një dorë në poezitë për gruan, është edhe dora e mikës sime që unë ndonjëherë i tregoj për gruan. Si tija shpjegoj gruas se ndonjë poezi që i falja asaj, edhe e pata vjedhur nëpër libra? Unë ju betohem që i kam shkruar me penën time…, por jo të gjitha. Edhe letrën e kam blerë në një dyqan që shet letër dhe libra dhe asgjë tjetër. Madje me sa kam parë unë nga shitjet që bën shitësja e këtij dyqani më shumë tregton libra se letër për të bërë libra. Libra! Letër, se librat janë libra dhe për këtë unë nuk bleva libra, por letër. Aty fillon lavdia ime dhe e mikës sime që më ndihmoi të mësoja të vidhja dhe të shkruaja libra. Por, si çdo njëri që ngatërrohet me libra, edhe unë duke qenë deri në grykë me ta, kuptoj që mikja ime kishte të drejtë kur më mbante shumë  gjatë në bisedë. Unë shkruaja dhe ajo mbante letrën për poezitë e mia. Madje, më kujtohet se shitësja që shiste libra dhe letër, më pyeti se për çfarë më duhej gjithë ajo letër që blija vazhdimisht tek ajo? Kjo gjë ra edhe në sytë e gruas, kur një ditë më pyeti se ku e blija letrën për poezinë e saj?

-Po…, shkruaj nganjëherë, – i thash, – jo përditë.
-Shumë mirë, – më tha ajo. Po pse i blen letër dhe nuk i blen libër?
-Po, jo më jo, – ja ktheva unë si më turp, – unë i shkruaj për nusen time. Dua që ato të mbajnë erën e saj, se ndryshe poezia do të ishte letër dhe letra kalbët.
-Po blej të gatshëm, – më tha ajo dhe më tregoi frigoriferin.
-Nuk i ha të gatshme, – i thashë unë, duke tundur kokën.
Ndeza një cigare dhe pastaj i thash të drejtën:
-Hyra në miqësi me shitësen e letrës dhe të librave. Nganjëherë shkruaja edhe për të dhe ajo më bënte lëshim me çmimin e letrës.
-Ke mbushur botën me poezi?
-Jo. Më kujtohet se i thashë atëherë. Ndërsa tani më vjen ndërmend gjykimi im për gruan dhe gjykimi i të tjerëve po për gruan time. Deri tani këtë gjullurdi e di vetëm unë që e shkaktova dhe jo gruaja ime. Dhe ajo që më bën të çuditem, është se nuk e bëra për gjëra, por vetëm për poezi.

-Pse ma bërë këtë?- e pyes në heshtje ndërsa marrim rrugën drejt gjykatës së qytetit, me shpresë që libri i gruas sime të dënohet nga qarkullimi…
-Ç’farë të bëra unë? – më duket sikur më përgjigjet ajo me pyetje dhe me sy të heshtur.

E shoh që ndjen një gozhdë pendese brënda vetës dhe kërkon të hapë bisede, ndërsa s’ma ndan krahun. Më ka kapur në krahë dhe ashtu të kapur shtyhemi drejt gjykatës. Nganjëherë më vjen çudi që po shkojmë para gjyqëtarëve. E ç’farë do të bëjnë gjykatësit? Si do ta pengojnë shpërndarjen e librit që ka tre muaj që ka dalë dhe gruaja ime, Jonila Marra, nuk më ka treguar, duke dashur të ma bënte surprizë për ditëlindjen time kur të vinte.
Dhuratat që shkëmbenim unë dhe ajo ishin të ndryshme. Ajo zakonisht më blinte rroba, sende dhe torta. Ndersa unë i dhuroja vetem poezi, sepse ishte dëshira e saj vetem për to. Ndërsa lulet, tashmë që fëmijet janë të rritur, i blejnë ata dhe i vendosim në tavolinë. Ah, harrova të them se shampanjën e zgjedh unë. Bëhet një darkë e vogël dhe me qirinjë të ndezur dhe një këngë e shkurtër urimi. Mbi komodinën e gjumit unë i ve një poezi të re, dhe kjo është dhurata finale. Ndofta… Por, duke ditur se asaj i pëlqejnë poezitë unë nuk është se i dhuroj vetem për ditëlindje… Dhe kështu vajti puna, derisa ajo nga tërë ajo turmë letrash urimi të fala nga unë në formë poezie dhe ca nga mikja dhe ca nga librat, bëri librin.

Të shohim tani ç’do të thonë gjykatësit. Ne në shtëpi nuk e zgjidhëm dot. Fëmijët thanë se nuk merreshin me poezitë apo me lulet tona, pasi ato ishin çeshtje e jonë.

Unë i them Jonilës:
-Pse ti nuk e shkrove se “falenderoj bashkëshortin tim për poezitë dhe jo për lulet në thonjëza? Mirëpo problemi im nuk është vetëm ky që unë dua tija ngarkoi asaj, si të sajin.

Ajo më thotë:
-Po njëlloj është si lule dhe poezi. Mjafton që ato janë të bukura dhe unë kuptoj se ti më do.
Në fakt ajo kështu i shmangët së vertetës. Për mendimin tim ajo nuk ka të drejtë.

-Moj, po unë të dua se je e bukur dhe më pëlqen, por poezitë janë poezi, e nuk janë lule. Poezitë rrojnë, ndërsa lulet thahen dhe kaq. Poezitë mbesin. Në këtë çast ndjej kokën gurë që më rrëzohet për tokë.
-Pikërisht, – më thotë ajo, – pse mbesin, unë i mblodha, i redaktova, pagova lekët për ti botuar dhe tani kam të drejtë ti falë ndër shoqe, ose edhe t’i shesë. Kështu nderoj vetën dhe ty.
-Ti ke të drejtë të shesësh patate apo qepë, por jo poezitë e mia edhe pse unë t’i kushtoj ty.
-Nëse unë, – thotë ajo, – do të të kisha dëshiruar lule dhe jo poezi, ti do të më kishe dhuruar vetem lule, ose gjëra intime e të kuq buzësh, të cilat, unë përferoj ti blejë vetë.

E ndërsa mendoj këto diskursione, duke ecur me Jonilën, kemi mbërritur para gjykatës, por që për dreq, hapet pas një gjysmë ore dhe neve na duhet të presim.

-Hyjmë në ndonjë bar, – më thotë ajo.

Unë tund kokën në shenjë pohimi.

Ulemi në barin më të afërt. Unë porosit kafe, Jonila portokallë të shtrydhur. Jonila sheh një mikën e vetë dhe e përshendet. Të njëjtën gjë bëj edhe unë.
Ndërsa nuk i kemi përfunduar ende, unë kafenë dhe jonila portokallin e shtrydhur, mikesha që njihet me Jonilën, afrohet, na jep dorën; Jonilës dhe mua dhe ja plas komplimeteve për librin (tim) të Jonilës.

-Po ku je moj Jonila, ku je moj Jonila Marra!? Komplimente për librin! Shumë komplimente, shumë komplimente…Një det me komplimente një qiell me yje, -përmendi si tërthorazi ajo diçka nga libri.

-Kamariere! Të lutem një fernet! – them.
Pas pak vjen Shpetimi, një mik imi, i vjetër na jep dorën Jonilës dhe mua dhe ja plas edhe ai komplimentat Jonilës:

-Urimet e mia më të bukura! Shumë e bukur ajo poezia që flet për Trojën!

Pastaj më kthehet mua:

-Po si s’na pate thënë se e ke gruan poete?
Nuk dita t’i përgjigjësha. Nuk e dija se midis nesh kishte ndonjë poet. Poezia që fliste për Trojën që përmendi ai, unë e kisha marrë nga Eposi i Kreshnikëve. E pata modifikuar pak, sa për të dhënë idenë e qumështit dhe të gruas që është e lidhur me truallin dhe shtrojen.

Erdhi edhe shitësja e letrës dhe librave dhe mua po më ikte fytyra.

-Lumë si ju, – tha ajo, – duke parë me bisht të syrit nga unë, – njëri blen letër, tjetra bën libër! Urime i tha gruas dhe mua më vuri fshehur gishtin. Unë ngriva! Mos thashë me vete se ç’i kam bërë vetës? Të ngatërrohesh kot se koti me frymë, me libra dhe me letër?

Urimet bëhën më zë të lartë dhe sa gjendën në lokal, kanë kthyer kokat dhe po dëgjojnë. Një syresh tak-e- tak kishte shkuar deri në librai aty pranë dhe kishte blerë librin e Jonilës. E vuri në tavolinën tonë dhe i tha Jonilës më zërin e lartë që  t’i vinte një shenim dore të saj në faqe të librit, pasi kështu do ta lexonte më më kënaqësi librin (tim) të saj.

Erdhi edhe mikesha ime që më mësoj si ti vidhja librat. Kur e pashë më ra në kokë tavani i lokalit dhe kujtova së të gënjyerit është rruga më e shpejt për të shpëtuar.

-Lumë si ju, – tha ajo, – duke parë me bisht të syrit nga unë, – njëri pyet poezi, tjetra bën libër. Tha këto fjalë dhe u bë erë.

Pastaj e merr prapë fjalën mikesha e Jonilës. Unë pi fernet dhe e kam kokën ujë. Dëgjoj mikeshën e Jonilës që i flet Jonilës për disa poezi të veçanta, madje dhe për disa që i ka mësuar përmendësh. Edhe unë disa i mbaj akoma në mendje. Eh, më kujtohen, them me vete, por tani është vonë.

Tani po flasin për për kopertinën, fotografinë që i kam bërë unë… Jonila nganjëherë hedh veshtrimin nga unë dhe sikur më thotë të mos mërzitem. Jo, pse të mërzitëm?… Përkundrazi, duhet të jem i kënaqur që Jonila ime është bërë njeri publik i qytetit. I qytetit që unë unë i vodha poezinë. Tani e tutje, do të më përshëndetenin vetem mua në emër, por jo si hajdut librash, kush e ka mendjen tek unë, ndersa gruas sime do t’i thonë “si jeni poeteshë?”. Për fëmijët e mi do të thonë se “janë fëmijët e poeteshës”. Të afërtit e mi do të më uronin për fatin e fshehur që kisha pasur. Heq fernetin me fund dhe i them Joniles të dalim.

-Pritë, – më thotë Jonila, – nuk e shikon dhe bën me dorë nga shoqja e saj.
-Jo, jo, dilni! – thotë mikesha e Jonilës. -Shihemi prapë, – duke më lëshuar mua një veshtrim të ftohtë, ndersa Jonilen e përqafoi.

Jashtë shohim se dera e gjykatës është hapur, por unë ndjej se më tepër kam dëshirë tija fut vrapit. Kam frikë, pa bërë një vrap të çmendur. Bije një shi i imët, por brisk i ftohtë dhe po të mendosh nuk duhet çmenduria që thashë më lartë. Unë e pyes Jonilën të hap çadrën e saj, që ja kam dhuruar unë.

Gjykatësit janë tre. Njëra është grua, por mua herë me duket si mikesha ime që më mësoj si tija vidhja poezinë qytetit dhe herë si shitësja e librave dhe letrës. Unë filloj t’i ankohem për ç’ka më ka bërë Gruja të tre gjykatësve njëherësh dhe pa i parë në sy. Dy të tjerët dëgjojnë, ndërsa gruaja gjykatëse hesht. Unë le ankesat e mia dhe ndjej se ajri brenda gjykatës rri pezull. Tani është radha e Jonilës. Fillon edhe Jonila dhe flet aq shumë dhe bukur, si për mua dhe librin e saj, sa gjykatësit ja futin gjumit. Pastaj gjykatësit hiqen mënjanë për të marrë vendimin.
Pas tre minutash vendimi është ky:
Dhuratat janë dhurata.

Unë i them Gruas se do t’a hedh më lartë, mirëpo ndjej të më shkrij gjaku. Ndjej të qeshurën që fillon të më fryj në buzë. Të them të drejtën dua ti kërkoj falje si gruas dhe qytetit, por e di që fjalët i merr era. Madje, era merr me vete gjithçka.
Mirë, më duket sikur më thotë Jonila me heshtjen e saj, po futu në çadër se do të lagësh. Unë futëm në çadrën e saj dhe herë pas here zgjas sytë nga çanta e gruas për të parë librin (tim) të Jonilës dhe nuk e di pse më vjen ndërmend “Bel Ami” i  Guy de Maupassant.

 

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.