NJË MAKINË APO NJË VAJZË nga Shefqet Sulmina

Shefqet Sulmina

NJË MAKINË APO NJË VAJZË
-tregim-

Shefqet SulminaFshati ynë ishte i vogël dhe përbërësit e tij pothuaj kishin një mbiemër. Për tu dalluar mirë midis tyre nganjëherë përdorej edhe ndonjë sipër emër. Një ndër të tillët ishte edhe Tirku. Ai kishte një moshe rreth të pesëdhjetave me flokë kaçurrela e të qethur shkurt. Gruan e kishte marre nga Korça dhe kishte dy fëmijë që ishin moshatarë me mua. Tirkut i pëlqente mjaftë tregtia. Nuk linte dy gurë bashkë pa nxjerrë ndonjë lekë gjatë ditës. Nuk ishte njeri matrapaz,ishte punëtor, por dikush ja kishte qepur këtë sopranome “Tirk”, pasi emri i tij i vërtet ishte Astrit. Në shtëpi rronin më mirë nga terë fshati. Në shtëpinë e tij gjendeshin lloje lloj frutash edhe gjatë dimrit, edhe gjatë beharit. Nuk rrinte rehat ai. Pa dalë drita mirë ai të brofte te dera “si u gdhitë more kushërinj?”- thoshte dhe ulej e priste t’i bëje kafene me një gotë rakie për shoqërim.

– Hë, Xhaxhi,- i thoshte babait tim,- si ishin mollët? Po ato arrat e Zërqanit të Peshkopisë? Po shkoj në Dhërmi këto dy ditë e do t’u do tu sjellë portokall. Por më duhen ullinj për ti dërguar në Bajram Curr. Edhe, shegë e fiq të thatë, salcës domate, o po ç’të kini.

I mblidhte Tirku ca më të shkruar, ca me para në dorë, ç’kishte fshati dhe s’dukej për një jave të terë. Kur vinte, gjëmonte lajmi:-U kthye Tirku. Suleshin të gjithë për të parë se ç’kishte sjellë Tirku. Tirku nxirrte një fletore dhe bënte llogaritë me ç’kishte marrë e ç’i takonte për të dhënë. Xhepat i mbante të mbushur me karamele. Ca thoshin se Tirku mban karamele në xhepa se s’ia mbanë të mbaje kutinë e duhanit, ca të tjerë thoshin se i mbanë karamelet për t’ua dhënë fëmijëve, ca se ua jep grave të bukura të kushërinjve të tyre… E vërteta ishte se Tirku ndante shumë karamele dhe nuk e pinte duhanin. Dikush tjetër, si babai im, thoshte se Tirku ishte i zgjuar dhe ruante dhe shëndetin dhe paratë nuk i bënte tym së koti, këtë e thoshte gjithmonë ne sytë tanë pasi vete e pinte duhanin. Në atë kohe ishte e vështirë të udhëtoje, por Tirkun e njihnin të gjithë shoferet te automjeteve. Qenë mësuar me arkat dhe thasët e tij, pastaj ngeleshin të kënaqur nga pagesa e tij. Një ditë u hap lajmi se Tirku ishte nisur për në malin e Tomorit. Disa nuk e besonin. Thoshin: -Tirku vete atje ku nxjerrë fitim ndonjë lekë, e ç’do të nxjerrë në Tomor? Veç në na sjelltë dëbore, pasi ka dy a tre vjet që nuk ka rënë borë këtu në fushë. Po mirë bënë, thoshte dikush tjetër, le të lozin fëmijët me boren e Tirkut dhe qeshnin. Lë të bëjnë burra bore, madje edhe Tirkun vetë lë të bëjnë, bënin fjalë njerëzit për të dhe hidhnin sytë nga Tomori. Ishte muaj maj kur u hap lajmi se Tirku ka marrë rrugën për tu ngjitur në Tomor.
Që nga fshati ynë Tomori dukej gjigant me boren ende të bardhë përmbi kreshta që sa vinte e shkrihej. Tirku kishte një palë dylbi dhe herë pas here hidhte një vështrim nga mali, kështu thoshte dikush se e kishte parë. Thonë se këtë punë e bënte edhe gjyshi i tij edhe gjyshja. Dikush qeshte duke thënë se kur Tirku të mbërrijë lartë në maje, bora do këtë shkrirë e do të jetë tretur. S’do ti ngelet gjë tjetër Tirkut vetëm të sjellë gurë kur të zbresë prej tij dhe jo borë për të lozur fëmijët. Por dikush që e njihte mirë Tirkun heshtte duke thithur cigaren e dredhur, me sytë po nga maja e malit dhe thoshte “po ju ç’u duhet”. Dikush tjetër, edhe ai i vjetër e duke thithur cigaren thoshte se “kot do ta këtë Tirku të mbërrijë në maje, është e shenjtë ajo maje dhe nuk shkelet kollaj”. Gjeste të habitshme bënin edhe plakat dhe përmendnin një si emër “Dadaja…
Një gjë ishte e qartë: pyetja se ç’desh Tirku në Tomor dhe se çfarë do të sillte prej andej? Kjo pyetje shoqërohej me pyetjen tjetër se deri ku do të kishte arritur deri tani? Të gjithë kthenin kokën nga mali sikur donin të dallonin siluetën e tija duke u kacavarur nëpër shkëmbinjtë e Malit të Tomorit. Njerëzve po u dukeshin të gjata ditët nga dita që ai u nisë. Po pse iku vetëm, shtronte pyetjen dikush? Askush nuk përgjigjej. Të gjithë ngrinin supet të habitur. Të gjitha këto pyetje,të qeshura e dilema zgjaten plotë kater ditë, kur në të pestën, brofi lajmi se Tirku u kthye. Vrapuan të gjithë drejtë shtëpisë së tij, për të parë se ç’farë kishte sjellë Tirku nga Mali i Shenjtë, si ishte ngjitur, deri ku etj. etj. U mblodhën shumë njerëz para shtëpisë së tij. Tirku qeshte. Në qafe i vareshin akoma dylbitë e vjetra të gjyshit të tij që gjatë luftës ja kishte falur një ushtar italian…

-Çaj, çaj u kam sjellë, shikojeni çfarë arome të këndshme. Fëmijët u stepen se kujtuan se Tirku, më sa kishin dëgjuar prej të rriturve, do tu sillte bore për të bërë burra prej bore, por ai duk i njohur mirë fëmijët u shpërndau karamele. Edhe disa nga gratë rrotulluan sytë, por Tirku në atë turmë të madhe bëri sikur nuk i pa dhe filloi të shpërndante çaje. Shtëpia dhe oborri i Tirkut mbanin aromën e këndshme të çajit. Njerëzit s’ngopeshin se thithuri atë ajër magjik të asaj ditë sa harruan të bënin pyetjet që për tërë ato ditë të mungesës së tij ju patën shpuar kokat. Tirku pasi nuk la njeri pa i dhënë buqeta me çajin e malit filloi të tregonte se si dukej fshati,si dukej lumi, dhe si dukej edhe Italia nga maja e Tomorit. Që dukej lumi e fshati, kjo dihej por jo Italia. Unë me moshataret e mi dhe vetë dy djemtë e tij ,ju afruam më shumë këtij të fundit, për të dëgjuar ndonjë fjalë më tepër se ç’kishte parë ai, por jo, Tirku dy fjalë lëshoi dhe tha se do të nisej për në Përmet. Në të rinjtë u hoqën mënjanë. Dikush nga ne përsëriti si më habi:

-Ka parë Italinë ai!? Mua më duket se gënjen.

-E pse do të gënjej, tha një tjetër.

-Tirku nuk gënjen, -thash unë.

Fakti ishte se neve nuk na shqitej mendimi se ai kishte pare Italinë. Shtronim pyetje për shembull si e kishte parë? Çfarë kishte par? Cili qytet ishte më i bukur? A kishte anije? Avion? Trena? Rrugë? Po kampe lojërash për të lozur me top? Na erdhi një ide që herën tjetër të shkonim me Tirkun lart në Mal, kuptohet jo për punën e çajit, por për të parë Italinë. A do të pranonte ai. Nëse nuk do të pranonte do të thoshte se ai gënjente, nëse do të pranonte ne vërtet do të kënaqeshim dhe do të ndjeheshim dhe më të rritur e më të ditur. Ju lutem dy djemve të tij.

Të nesërmen dy djemtë e tij thanë se gjithçka në rregull, veçse do të ndihmojmë edhe babanë…

U vendos. Ram dakord.

Pritem sa Tirku u kthye nga Përmeti dhe morëm rrugën.

-Çuna, – tha ai, – duhet të dini një gjë: për të pare Italinë duhet të jeni me fat siç qesh unë.

-Pse e pyetem.

-Sepse duhet të jetë e para e punës mëngjes, dhe Italinë ta rrahi dielli, së dyti mot mjaft i mirë siç ndodh në këto ditë maji; mëngjes shumë i pastër,ndryshe mos më shani pastaj. Më kuptuat? Duhet fat.

-Kuptuam, – thamë ne dhe sikur po na këputej koka.

Tërë rrugës mendonim se si do të ishte moti. Fshati i fundit që lamë pas ishte Kërpica. Më kujtohet se atje kishte një hidrocentral të vogël, por i bukur. Uji i tij rrëkëllehej drejt për se drejti nga Tomori dhe ishte aq shumë i ftohtë sa të priste duart. Fshati kishte pak njerëz, por bujarë. Na ndihmuan me ushqime dhe na uruan ngjitje të mbarë. Dikush tha gjithashtu të bënim kujdes nga kafshët e egra, sidomos nga ariu i murrmë. Tirku qeshte dhe i falënderonte të gjithë. Edhe ne i falënderuam fshataret e Kërpicës zemërbardhë dhe të dashur. Nuk kishte rrugë. Këmbët binin ku t’i hidhje. Rrugës kishte mollë të egra, thana, kumbulla që sapo kishin lidhur frytet e tyre. Pisha të gjelbra dhe të djegura nga rruftë. Aty-këtu të priste rrugën ndonjë lepur, thëllëzë apo dhelpër.

Kujdes, – na thoshte, – Tirku duhet të kemi prej gjarpërinjve dhe gurëve që të çajnë këpucët dhe pastaj këmbët.

Mbas tetë orësh mbërritëm në majën e parë nga lindja e Malit, por Tirku tha se do të vazhdonim akoma për të mbërritur në kurorën e mesit që për fat kishte ende dëborë. Ishim të lodhur,por dëshira për të prekur majën më të lartë na jepte force e dëshirë për të vazhduar. Majën më të lartë e mbulonte një shtresë e bardhë dëbore. Atje duhet të mbërrijmë tha ai. Atje dhe kafshë të egra ka më pakë,por ju mos u trembeni se do të bëjmë një zjarr dhe për tu ngrohur dhe për tu çlodhur. (Mbase deshi të thoshte dhe për t’u mbrojtur). Kur mbërritëm në gjysmë të majës ra muzgu. Tirku tha të uleshim dhe kërkonte përreth dru të thata pishe. Pastaj ndezi një zjarr të madh.

-Tani hapni çantat, hani dhe flini!-tha.

Fjalët e tij ishin aq të buta sa e bënin njeriun më të mrekullueshëm nga ç’kishim parë ndonjëherë.

Unë e pyeta: -Po ju nuk do të flini? – Ah, unë? … Unë nuk fle!,- dhe vuri një karamele në gojë.

Mua më dukej se Tirku nuk ishte i qetë. Po pse? Herë pas here ngrinte kokën larte dhe shihte prushërimën e qiellit që sa vinte e ndizej, pastaj në horizont që më ardhjen e mbrëmjes ngjante me një det të zi e të thellë. Çunat e tjerë pasi hëngrën diçka dhe të këputur nga lodhja ja këputen gjumit. Ai i mbuloj të gjithë dhe më tha edhe mua të flija.

-Jemi në majë të malit këtu dhe gjithçka është poshtë. E sheh qytetin e Gramshit?

Hodha një vështrim në errësirë, por s’pashë gjë. Ai ma bëri me dorë:

-Poshtë, ore, poshtë!

Më duket sikur po shihja këmbët e mia kur më përshëndetën ca drita si të largëta e të pakuptimta në atë ultësirën e tyre, por te bukura e të prekshme.

-Merri këto, – më zgjati Tirku dylbitë e tij.
Qyteti i vogël i Gramshit dukej si një buqët e vogël më drita.
-Ç’farë sheh?
-Një tufe të vogla dritash.
-Mos doje të shihje New york? Ah? Po kërkon shumë… – dhe psherëtiu. -Nuk e di nesër, – mori prapë fjalën Tirku, – në do të jeni me fat! Ilir! Ne kemi ardhur për të mbledhur çaj, apo jo?
-Po, për çajë. Gjyshja më thotë shpesh se edhe çaji, edhe kafe i pëlqejnë në mëngjes. Po një fetë e hollë buke me pake gjalpë ose djathë e një filxhan kafeje është mrekulli, – e qetësova.

Isha i bindur se Tirku ishte në hall. Nëse ne nuk do të shihnim nesër Italinë, atij do t’i dukej vetja gënjeshtar. Të tëra ato ç’do të tregonte pastaj në fshat do t’ia quanin gënjeshtra. Ai ishte njeri që bridhte shumë dhe i binte të tregonte mjaftë histori ngjan jeta e tij dhe nga ato ç’kishte pare, por ne fëmijët kishim ardhur deri këtu vetëm për një qellim. Ne nuk kishim ardhur për të mbledhur çaj. Sikur të nesërmen të ishte jo mëngjes i pastër, mua do të më vinte keq që nuk do të shihnim Italinë, por do të më vinte keq më shumë edhe për të.
-Sa vjeç bën ti Ilir?
-Mbusha tetëmbëdhjetë!
-Çfarë doje të shihje së pari nesër, -më pyeti ai.
Unë rrudha supet nën dritën e zbehtë të zjarrit.
-Doje të shihje një makinë apo një vajzë? -Nuk e di,- i thashë, -të shohim nesër.
Ai qeshi nën buzë.
Gjumi po më merrte dalëngadalë, ndërsa Tirkun e shihja që i shërbente zjarrit. Ishte freskët dhe era e ëmbël e çajit të rrëmbente në një botë ëndrrash tepër të lehta. Një makinë apo një vajzë…

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.