PLAKA ÇAME nga Sulejman Mato

Sulejman Mato

PLAKA ÇAME

Ne jemi pjesa e gjallë e Zotit”
                         Niko Kazanzaqi

Kam shumë kohë që mendoj të rrëfej historinë e një plake çame që  iu vranë  tre fëmijë  nga një bombë që ra në oborrin e shtëpisë së saj. Pas kësaj tragjedie ajo jetoi edhe tridhjetë e dy vjet të tjerë, sigurisht, duke  zvarritur këmbët, për shkak të djalit të saj të vogël,  Gëzimit, i cili i kishte shpëtuar vdekjes, i  fshehur në furrën e bukës. Thanë se atë çast nënën çame e  la mendja për fare, vetëm  një pjesë e trurit i punonte sa për të nxjerrë një ulërimë të mbytur: Gëzo! Gëzoo..! Sikur ta dinte që djali i saj, i vogël, pesëvjeçar, i kishte shpëtuar kësaj  mynxyre. Kur e pa tek nxirrte  kokën nga furra  iu sul  si ajo  klloçka që u sulet zogjve të vet.

Nëna Ganua, kishte lindur gjashtë fëmijë: vajzën e madhe e kishte martuar në Elbasan me një inxhinier mekanik, i parafundit i kishte vdekur qysh në lindje, tre të tjerët, siç ju tregova,  i përpiu dheu brenda atij çasti të mallkuar, i gjashti për nga radha  vinte Gëzimi.

*    *    *

Kur Gëzimi mbushi gjashtë vjeç dhe hyri në klasë të parë, nënë Ganua pa një fëmijë të vogël,  katër-pesëvjeçar, shtrirë në mes të rrugës, që qante me dënesë. Ajo iu afrua, i përkëdheli flokët butë- butë dhe e pyeti ku i kishte prindërit Vocërraku veç qante. Ajo nuk mundi ta linte në rrugë atë vocërrak të braktisur. E rroku në duar dhe e çoi në shtëpinë e vet. “Gëzo, – i thirri të birit, – të kam sjellë një vëlla”. Atë mbrëmje dy fëmijët luajtën së bashku  gjer në orët e vona. Fjetën si dy vëllezër, në të njëjtin krevat, njëri me flokë të verdhë e sy të kaltër e tjetri i zeshkët e me flokët sterrë të zinj. Të nesërmen kur prindërit e djalit trokitën te dera, ajo mori vesh gjithçka për të. Djalin e quanin Stalin. Ishte  fëmija i shtatë i një familjeje tepër të varfër. Ata jetonin në një barakë prej llamarine, siç jetonin shumica e racës së tyre, të lënë pas dore nga shteti. Prindërit e Stalinit e njihnin nënë Ganon. E  kush nuk e njihte plakën e gjorë çame, lidhur kokën gjithmonë me një shami të bardhë, e shkurtër dhe e kërrusur, me  fytyrën zhubra-zhubra.  Prindërit e Stalinit, edhe pse pa asnjë të ardhur, fillimisht hezituan, por nuk mundën t’ia kthenin fjalën. Edhe Stalinit  i pëlqeu shtëpia e re , Ganua dhe shoqëria  me Gëzimin.

Gropa e madhe që u hap në oborr nga bomba u mbyll,  ndërsa  gropa  e hapur në zemrën e Ganos së gjorë qëndroi edhe 32 vjet e hapur. Sa herë  gjente kohë, sidomos të dielave paradite,  ajo e ndalte vrapin te varrezat e qytetit. Zëri i saj si një drithërimë ngjitej në qiell. Thoshin që e kishte lënë mendja, por, edhe pse ditë për ditë i mbushte dhomat me lot, ajo kishte një shpresë  se fëmijët e saj diku jetonin. Në një vend që e dinte vetëm  Zoti. Si ishte ai vend? A binte shi? A frynte erë? A kujdesej kush për fëmijët e saj?

Unë që e njihja nga afër kam menduar që jetën e saj, edhe pse shumë të trishtuar, ajo ka pasur arsye ta jetojë, sidomos pas birësimit të Stalinit. “Fëmijë është, sevap bëj…E bëra këtë gjë që edhe Zoti kujdeset për fëmijët e mi”. thoshte ajo.

*      *      *

Ditën e Bajramit të Madh nëna ime më dërgoi te Ganoja për t’i çuar një kile mish. Në ato vite, edhe ne, si gjithë bota,  ishim keq ekonomikisht. Kalova oborrin e saj dhe u futa në korridor. Nënë Ganoja ishte ulur në gjunjë në mes të kuzhinës, me kurriz nga dera. Nga pëshpëritjet e saj  kuptova që ajo po bisedonte në intimitet me vetë Zotin. Fjalët e saj, më tepër se një pendesë, ishin një lutje  e gjatë  me ca fjalë të thjeshta që të këputnin shpirtin. “Zot!O Zot i madh! Ti që na   sheh çfarë bëjmë e ti që dëgjon çfarë themi,  ti që na shpërblen nëse veprojmë mirë e ti që na ndëshkon nëse nuk të bindemi, askush veç teje, në tokë e në qiell, nuk e di të fshehtën e fëmijëve të mi.  Të lutem o Zot, më fal nëse të shqetësoj përsëri… Por syri më pikon lot dhe zemra   më çahet nga dhembja, sa herë  kujtoj që pëllumbthat e mi s’i kam pranë. Janë të vegjël e pa njeri… O zot o madh! O zot i madh dhe i vërtetë… Hidhu një sy e shikoi si janë…  E ku janë…Se vet m’i more. Po s’them gjë unë, e varfra. Ti i di punët e tua… Ti na ke jaredis. Dhe ta dish ti o Zot,  se që nga ajo ditë sterrë më është bërë kjo jetë. Po ç’të bëj?

“Nënë Gano!- i thirra  zë ulët. Nuk duhet të më kishte dëgjuar, pasi  nuk e ndërpreu rrëfimin.

“Mbase do e kesh marrë vesh, – i fliste ajo Zotit,  duke iu lutur, –  Stalinin e mora dhe e bëra fëmijë për shpirt, që edhe ti të kujdesesh  pak për Dallëndyshen, për Luton dhe Isanë…U korba…! Harrova Dritanin e nënës…”

Nënë Gano! – thirra unë me zë të lartë. Ktheu kokën qetësisht.

“Më dërgoi nëna, -i thashë duke i treguar napën  që mbaja në dorë. – Të solla pak mish për Bajram..”

-I kujt je ti?- më pyeti

-I Vahidesë.- i thashë

-Ua! Ua! – u kujtua  dhe i ndritën sytë. Më kapi për mënge dhe nuk më la të ikja. Hapi dollapin dhe  u ndje shumë keq kur pa  ia kishin përlarë karamelet.

Qysh prej humbjes së  fëmijëve të saj ajo jetonte me ndjesinë që ata jetonin diku. Nisur nga kjo ide  ajo ndiente shumë nevojën e pranisë së Zotit, edhe pse nuk e kishte fort të qartë çfarë ishte ky Zot. Zoti kishte zbritur në tokë ta dëgjonte:  Zoti i ajrit dhe i zjarrit, Zoti i tokës dhe i ujërave, Zoti i njerëzve  dhe i gjallesave , Zoti i shpirtrave dhe i gjithçkaje  të zjarrtë që vërtitej  në qiej..

*      *      *

Në mbrëmjet karakteristike sarandjote, kur qytetarët shëtisnin ndanë detit, midis tyre vërtitej edhe nënë Ganua duke ndjekur pas Gëzon dhe Stalinin: “Gëzo! Staliin…!” thërriste me zë të lartë, pa u shqetësuar prej kalimtarëve që e ndiqnin me kureshtje. Nuk shihte ku e hidhte këmbën, e merakosur për fëmijët  e vet që vraponin të gëzuar duke ndjekur njëri-tjetrin, si dy qenushë kur dalin në liri. Staliin…!.(një emër që e bënte të gajasej gjithë qytetin) Kishte frikë  për pëllumbthat e saj, bardh e zi,  mos  i rrëshqitnin nga bordura e shëtitores dhe i binin në det. Çitjanet e bardha i fryheshin si  kacekë .Ajo vet dukej si një cung druri tek i cili ishin lidhur dy balona dyngjyrësh. Mbrëmjeve në shëtitore dëgjohej vetëm zëri i saj: “Gëzo…Mos shko nga deti!…Stalin!  Më lodhe…! Qytetarët e Sarandës e dëgjonin qetësisht këtë refren çdo mbrëmje, gjersa një ditë Gëzimi mbaroi klasën e dytë fillore  dhe Stalini u fut në klasë të parë. Të dhënë pas mësimeve dy vëllezërit bardh e zi nuk kishin më kohë  të dilnin anës detit. Qysh në muajin e parë të shkollës Stalinit ia ndërruan emrin dhe e quajtën Nini. Kur u rrit dhe ca ai u bë një fëmijë i shëndetshëm, gjithmonë i qeshur, i shoqërueshëm  me shokët dhe mësuesit,  veçanërisht me nënën e vet, Gano zezën e cila  i rriste dy fëmijët e saj  me një pension të vogël  dhe me pak para shtesë që merrte nga pensioni i të shoqit të saj, Novruzit, që i kishte vdekur në një aksident pune..

*      *     *

Vitet fluturonin. Mes gëzimeve dhe halleve plaka çame një ditë përcolli Gëzimin ushtar, dy vjet më vonë Nini mbaroi  gjimnazin dhe u fut në punë, furnitor në fabrikën e pastave, që i kishte zyrat pranë shtëpisë. Me vajzën e madhe që kishte tre vjet pa parë, merrej vesh vetëm me letra. Në vitin e tretë të ushtrisë.  Gëzimi u njoh me një vajzë shkodrane, simpatike, të sjellshme dhe të edukuar. E quanin Gjylsana  Lohja.  Lohajt njiheshin në të gjithë Shkodrën  për veprime bamirëse. Nëna e Gjylsanës shkonte çdo të shtunë te porta e shtëpisë vorfënore  dhe merrte një ose dy syresh për t’i kaluar fundjavat së bashku me fëmijët e vet. Gëzimit i pëlqeu jo vetëm Gjylsana, por dhe kjo familje e madhe, pas mbarimit të ushtrisë ai nuk u më kthye në Sarandë, gjeti një punë me pagë të mirë  në mirëmbajtjen e linjave telefonike, në qytetin e Shkodrës. Nënë Ganua u pikëllua pa masë. pas kësaj gjithë dashurinë  e saj e  hodhi mbi Ninin. Diçka e pabesueshme, por e vërtetë. Në moshën tetëmbëdhjetë vjeç Nini u bë një bulldog i lezetshëm, tetëdhjetë e dy kilësh, faqe petull, gjithmonë i qeshur,  i papërtuar në punë…Ai ia mbushte jetën me gëzim nënë Ganos, por atë, sa më tepër kalonin vitet,  aq më tepër e merrte  malli  për tre fëmijët. “I deshi Zoti”, ngushëllonte veten, “ndryshe përse të m’i merrte?”. Vit pas viti, varrezat e qytetit  mbusheshin me të ikurit e kësaj bote, vetëm nënë Ganon  nuk po e lajmëronte xhebrail Emini për t’u bërë gati për në rrugën e madhe. Ajo vazhdonte të shkonte çdo të diel në mëngjes në varreza. Një mëngjes nëna ime e kishte parë  tek qante e lebetitej mbi varrin e tjetërkujt.

“Ganon e ka lënë mendja fare, -tha nëna kur u kthye në shtëpi. – Ishte ulur  në gju dhe qante me ligje mbi varrin e hallës sime”.

*     *     *

Sa më shumë  ulej në gjunjë dhe i lutej Zotit, aq më shumë i zgjatej jeta plakës së gjorë. Zoti i dëgjonte lutjet e saj,  por zëri i saj përzihej me zërat e miliona dhe miliarda njerëzve të kësaj bote. Ndryshe s’ kishte se si… A mos vallë Zoti ynë, nuk e kuptonte  të folurën e saj çamërishte me “kl” dhe “gl”?

Heshtjen e tij e arsyetonte me gjithfarë mënyrash. Ai ishte i zënë me punë të mëdha e s’i shkonte mendja për hallin e plakës së gjorë. Po sikur  t’i kishte kthyer një përgjigje?Po sikur mendjelëna  atë çast nuk e kishte pasur mendjen?

Nënë Ganua ishte rritur në një derë me besim fetar mysliman, sigurisht, nuk i ka njohur “Dhjetë urdhëresat e Biblës” .Ato edhe mua më ranë në dorë shumë vonë, kur nisa t’i lexoo, mëu kujtua nënë Ganua, e cila, edhe pse nuk kishte haber nga dhjetë urdhëresat e  librit të shenjtë , prej tyre  kishte zbatuar dy më të rëndësishmet: e para “të duash Zotin” dhe  “të duash njeriun”.

Ndaj dhe Zoti ia zgjati jetën.

”Asgjë njerëzore nuk është e pafund, gjithçka është një hiç, dhe dhembja jonë është brenda këtij hiçi”.

*     *     *

Nënë Ganua  jetoi edhe 32 vjet të tjerë, një jetë si një ëndërr,  një jetë pa kujtesë. Vdiq ditët e para të majit të vitit 1975, një muaj para dasmës së Ninit, i fejuar një vit më parë  me një vajzë të bukur të racës së vet. Në varreza e përcollën  Nini me të fejuarën e tij, kryeplaku i lagjes, disa kushërinj të largët që  i erdhën posaçërisht nga Markati, komshinjtë e saj, njerëzit e familjes natyrale të Ninit dhe nëna ime.

“Ishte e lodhur shumë e varfra, nuk kishte  ç’të bënte më  në këtë jetë”, –  tha nëna kur u kthye nga varrezat. Fëmijët e saj kishin kohë që e prisnin në botën tjetër. Dy muaj para se të vdiste  i kishte dalë nëna  në ëndërr. I kishte hyrë te dera duke i folur me zë urdhërues: “Kam ardhur të të marr.” “Mirë do të bësh, – i kishte thënë ajo.- Ka shumë  kohë që e pres këtë ditë… S’kam ç’të bëj më në këtë jetë?”

 

 

 

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.