QINGJIN, APO QENGJIN nga Shefqet Sulmina

Shefqet Sulmina

QINGJIN, APO QENGJIN

-fragment- nga romani “Kulloshtër Joantike

U  duhej dhe një orë në këmbë të arrinin këmbët e malit, ku thoshin se Janica që shndërruar në shami reje të bardhë. Fytyra e bukur e saj midis kreshtave të malit me borë, pisha dhe gurë të hirtë, thoshin se merrte trajta dhe forma të çuditshme. Shfaqej dhe përhumbej e pafajshme midis diellit të agimit nëpër rrezet e vesitura. Herë tjetër shfaqej dhe fshihej në hënën e netëve rrethuar me prush yjesh. Format, që trupi i bukur femëror i merrte midis malit dhe qiellit, shkruante legjenda të ndryshme në kokat e njerëzve me këndvështrime të ndryshëm. Disa thoshin se e shihnin atë si një shtojzovalle, kur niseshin për në ara, ose ruanin bagëtitë nëpër monopate. Gjithçka, siç thuhej, ndodhte në mëngjes, kur nisin të këndonin bilbilat dhe gratë zgjonin burrat nga shtrati dhe gjumi mbuluar me të bardha.
-Dilni, -u thoshin gratë burrave, – doni të shihni Janicën?
Burrat qeshnin. Bënin mëngjesin nën vetullat e grave duke qeshur dhe niseshin për punë. Disa të tjerë e quanin një ëndërr Zane të virgjër që u hynte burrave natën në shtrat, në gjumë dhe në muskuj. Ishte çasti kur burrat ktheheshin nga puna dhe gratë i prisnin në gjoksin e hapur të dyerve të shtëpisë. Bashkë me ta hynte edhe Janica. Hynte ashtu pa u ndjerë, pa jua prishur terezinë grave të tyre. Madje, prania e saj, i bënte ato ti shtrëngonin dhe ti donin më shumë burrat e tyre. Atë vegim të bukur njerëzor e shihnin të gjithë banoret e zonës, sa ajo, jo vetëm ishte pjesë e krahut dhe e buzëqeshjes së përditshme, por mbushte gjithcka në boten e thjeshtë të tyre. Re e bardhë, apo gri, sipas humorit të tyre dhe motit, ajo lozte me hënën, ajrin, diellin dhe yjet. Kështu e krijonin ata midis tyre Janicën. Madje, nganjëherë, ata thoshin se ajo ishte vetë shiu që jua lante dhe shpupuriste dëshirat.
-Po pse vishet me të leshta ditën? dhe mbrëmjeve më të holla pambuku? – thoshin.
-Një Sokrat i nginjem, apo një Sokrat i uritur? – ja priste një tjetër.
-Kujt i fole?
-Nuk e pe?
-Pse ishte këtu?
-Ku do të jetë tjetër? Nuk e krijuam ne këtë përrallë?
-Po ti e pe përrallën, apo Janicën?

Ata, gjithashtu, e dinin se Janicën po kërkonin tua merrnin, më gjithë se ajo ishte e dashura e Alpet Grëmshit, e njërit prej tyre dhe jo e të gjithëve. Në fillim nuk ishte krijim i fantazisë së tyre, ishte dashuri e dy të rinjve. Ndaj,  ndërsa këmbëngulnin në të tallur dhe në të qeshur, duke pyetur njeri-tjetrin e bënin jo pa qëllim. Një qëlim e dy dy arësye do të qe fjala më e sakt.

-E sheh Janicën atje tej, tek zbret me rrezet e mëngjesit?
-Ku? -Ja kthente tjetri i mbuluar me të leshta.
-Nuk e sheh si ndrit mali i shenjtë? – i thoshte tjetri i mbuluar me të linjta.
-Ah, po, po e shoh, – ja priste tjetri, duke pirë duhan dhe duke parë nga hijet me bishtin e syrit.
-Sonte, më siguri do të flejë si qengj, sepse kurora e malit është e veshur me re të bardha dhe të larta, – tha prapë i veshuri me të linjta.
-Jo, – tha tjetri, – kur kurora e malit vishet me re të bardha dhe të larta, ajo fle si qingj, sepse Afërdita është e mirë dhe e butë.
-Lumë për gjinjtë… Retë e bardha, – janë të largëta, – janë të paarritshme dhe Afërdita është larg, prandaj thuaj: qingjin apo qengjin? – e gërmonte tjetri. Kush është i lumtur për gjinjtë?
-Qengjin, – tha tjetri. – Por unë nuk e kuptoj se si një grua merr forma të çuditshme? Si është e mundur që shndërrohet në shtojzovalle. Po në re të bardhë? Si është e mundur që të hënë dhe ti sitë  yjet në prush në sitë? Në sitë, ndërsa ngroh dhe ngrohet, zbukuron dhe zbukurohet në pëqi të tyre? Dhe pse? Pse ka kaq miqësi të mirë me Afërditën? Pastaj pse sonte do të shndërrohet në qengj? Nuk është më mirë të bëhet prapë qingj?
-Për tu mbrojtur, – ngriti zërin tjetri me të linjta. Kështu thuhet në përrallat e vjetra. Qingji i brishtë pi dy nëna. Qengji një dhe nuk e ha asnjë, nuk e lëshon sisën e tij, qengji.
-Po qingji? Ah! – psherëtiu pastaj tjetri me të leshta, – problemi i ujkut!
-Tjetri, – pohoi me kokën pjerrët. Pa edhe njëherë nga pas dhe u kthye prapë për rrugë duke rregulluar shajakun prej liri.

Tre hijet me kapuça, pasi dëgjuan dialogun e dy burrave rrokën duart tresh në  “ok” dhe lëshuan të lehtësuar frymëmarrjen. Kishin kuptuar, sipas tyre, sekretin e magjisë që ndodhte atje lartë në mal dhe gjithashtu, kishin kuptuar se diçka e pashpjegueshme ishte në atë trazim mendimesh me dy njerëzit “e leshtë” që flisnin midis tyre pa të keq dhe me zë të lartë, pikërisht për Janicën. E vërteta ishte se kishin kuptuar pakë, por kishin shënjuar vendin se ku orvatej Janica. Deri tani kishin paguar mjaftë për të rënë në këtë rremë,(kanal), dhe nuk kishin gjetur gjë. Ky përgjim i kujdesshëm dhe pa paguar për ta pati vlerë. Duke përgjuar ishte më mirë sesa të fshehurit në ferrë, sepse edhe nuk kishin paguar. Shumë herë është më mirë të mësosh pa paguar, se sa të pësosh për të mësuar, menduan të tre njëherësh, sepse të tre vunë duart në qeset e lekëve që kishin në gji.

-Si tha? – e pyeti njeriu me kapuç të bardhë kapuçin e kuq, – qingji apo qengji?
-Qengjin, – tha kapuçi i jeshil.
-E dëgjove mirë? – tha i treti me kapuç të kuq, duke kruar kokën.
-Po, po, – tha prapë kapuçi i jeshil. Nuk tha qingjin, po qengjin…
-Një grua, – e mori fjalën kapuçi i bardhë, – as nuk e pinë, as nuk e prish gjirin e saj, prandaj mos u ngutëni.

Kapuçi i jeshil hodhi sytë mbi mal, fërkoi sytë e vegjël nga bardhësia e borës nëpër kreshtat e malit, të cilat ishin tre dhe pa pëllëmbën e dorës. Emëroi nga e para gishtërinjtë e dorës, siç kishte parë të bënin të vjetrit, kur numëronin ditët e javës, ndërsa ai, bagëtitë dhe vuri buzën në gaz.

-E gjetëm, – u tha dy kapuçave të tjerë i gëzuar, por pa e ndërruar serën e fytyrës.
-Mos u ngutni, – u tha kapuçi i bardhë.
-E gjetëm, por paguam, – tha kapuçi i kuq. -Mund të kishim mësuar edhe pa paguar, siç bëmë këtu duke përgjuar.

Fjaët që tha, i tha duke treguar qesen e boshatisur që e kishte vënë në gji. Përveç kopaçes prej druje të shtrembër që mbante në dorë, i lëshonte herë pas her sytë borsës së kapuçit të bardhë. Ndërsa ky i fundit, nuk i rrihej dhe tentonte ta hapte ndonjëherë fshehur dy kapuçave të tjerë. Për tu siguruar që e kishte ai çanten dhe përgjegjësinë, madje edhe lavdinë e misionit të tyre për gjetjen dhe rrëmbimin e Janicës.

-Çfarë gjetet? Deri tash nuk keni gjetur asgjë. Këtu, nuk është problemi për paratë e tua, por për nderin tim, – i tha kapuçi i bardhë, kapuçit të kuq. -Hidhe atë kopaçe që mban në dorë, se nuk ja dilet me dru në këto anë, duke mbajtur duart në rripin e mesit, me të cilat mbante të mbërthyera pantallonat.
-Si në anët tona, – tha kapuçi i kuq. -Pse ti je i zoti, pa kapaçe, pa kopaçe, –  rregulloi ai.
Kapuçi i bardhë vuri dorën në çantë.
-Nderi yt! – pëshpëriti pas pakë kapuçi i kuq, – po të kishe qenë i zoti ti për nderin tënd dhe unë për nderin tim, rrinim në shtëpi me gratë dhe fëmijët! Mirëpo fjalët e fundit ju shtypën nëpër dhëmbë sepse u kujtua se nuk kishte të dashur dhe shtoi fjalën : Nëna.
-Tjetër gjë është më madhe për ty e për mua se nderi për fëmijët,  gruan dhe nënën, – tha kapuçi jeshil dhe qeshi duke parë nga kapuçi i bardhë.
Kapuçi i kuq i pa vëngër të dy dhe mezi përmbahej nga ironia e dy kapuçave të tjerë, duke parë nga mali dhe nga kopaçja që kishte në dorë. E rrotulloi mes dorës kopaçen dhe e hodhi me tërë forcën e dorës. Dorën e lëruar nga kopaçja e çoi në qesen e boshatisur që e ruante gjithsesi në gji.

-Mos e mbaj dorën në atë qese dhe rri i qetë! Do ta mbushim prapë. Madje jo atë qe ke, por një edhe më të madhe se ajo. Gjithçka do të jete e realizuar pas zbritjes dhe ngjitjes së këtij mali të shenjtë. Perënditë janë me ne, – tha prapë kapuçi i bardhë.

Tingujt e fjalëve i ngjanin me tepër një moçali, sesa një rrëkeje që këndon e sigurt edhe pse ecnin nëpër një rrugë plot gur.

“Nga e di ti?” – donte ti thoshte kapuçi i jeshil, por ndërroj mendje dhe tha krejt tjetër:

-Po, por ka hënë. …Dhe kur ka hënë, perënditë e lëvizin bishtin.
-Kush e lëviz bishtin? Hëna apo perënditë? – kurdisi i kuqi.- Sepse hëna nuk ka bisht.
-As perënditë, – tha i jeshili.
-Hëna duket, po perënditë?
-Ka hënë dhe ky muaji i prillit na prinë mbarësi, – i interesoi të devijonte i bardhi, megjithëse i shkuan të dridhura në shtatë, kur kapuçi i jeshil zuri në gojë lëvizjen e bishtit. -Dhe mos i fyej perënditë! Perënditë nuk kanë bisht, – tha prapë i bardhi, për ta bindur se ai dinte shumë për to dhe i respektonte.
Këto fjalë i theksoi fort, sikur të qe i bindur se aty rrotull, ishin perënditë që luanin bishtin dhe po dëgjonin. Mirëpo thjesht, vetëm ndonjë britmë kafshe dhe era ishin të pranishëm në hapat e tyre përmes gurësh në atë ngjitje mali rrugë pa rrugë.

-Kjo është e vërtetë. Bishti është i lidhur me kafshët, jo me njerëzit, por me përrallat. Por ti e ke fjalën për Janicën? – e hoqi nga sikleti kapuçi i jeshil, pa i hyrë rrjedhës së respektimit, a jo, te perëndive.
-Po, për Janicën.
-Po Alpet Grëmshin?
-Nuk na duhet ai, – tha kapuçi i bardhë.
-Ke frikë nga bishti? – ironizoi kapuçi i kuq.

Kapuçi i bardhë heshti.

Kapuçi jeshil vuri dorën në qesen e tij venë brenda teshave në gji dhe e tundi. Një tringëllimë e shurdhët mbuloi natën që ndriçohej nën fenerin e zbehtë të hënës, ndërsa rrotulloheshin prej një orë përqark malit me stane të rrallë për të gjetur shtegun e ngjitjes.

Dy kuajt dhe mushkën i patën lënë në stanin e fundit. I lanë të zotit të stanit një flori e gjysmë, për ti mbajtur ato në ruajtje. Gjithashtu për ushqimin e ngrënë si mysafir dhe për atë që ai që në shenjë përcjellje u dhuroi ta merrnin me vete. Pastaj, përveç ushqimit, u kishte shtuar duke qeshur nga një pagure me raki marejé. I zoti i stanit, nuk kishte dashur ti merrte paratë e tyre, por ata ja kishin lënë tek pahia, duke e përshëndetur me fjalët “shihemi prapë”.  Qenë larguar me kokën përpjetë nga mali, duke u hedhur nga një sy të frikshëm shqiponjave që i rrinin burrit të stanit mbi supe dhe nëpër këmbë. Ishin të habitur, jo pse shihnin për herë të parë nga afër shqiponjat, por për intimitetin e tyre me njeriun, delet, patat dhe pulat, ndërsa lart nga zabeli ndjeheshin zilet e këmborët e kafshëve të tjera, përzier me blegërima dhe pëllitje lopësh. Ndonjëra prej shqiponjave, merrte arratinë dhe ngjitej malit. Ndonjë tjetër kthehej, duke rënë në këmbët e burrit të stanit, që i lëmonte me ndonjë peshqesh të vogël. Thonë pastaj se shqiponjat janë te egra, thoshin sytë e tre kapuçave shumëngjyrësh. Kur trokitën tek ky stan, para se të shtynin pahinë, bërë me thupra mështekne, qenë druajtur se mos u dilte përpara ndonjë qen, por një të tillë, nuk ua kishte zënë syri. Nuk patën dëgjuar të lehura. Burri i stanit nuk mbante qen, por shqiponja. Çështje personaliteti, patën menduar kalimthi, të qenë deri në gryk me problemin dhe qëllimin e tyre, ndërsa kujtuan qentë dhe zinxhirët e tyre.

Këmbët e tyre përplasnin në gjysmë terr, mbi gur dhe mbeturina shkarpash të thata, që përziheshin me klithmat e shpendëve dhe kafshëve që gjallonin në këmbët e malit, duke i dhënë mbrëmjes një frikë të netëve nëpër përralla të vjetra. Përrallat ishin vjetruar, netët jo. Ishte disi e pamundur ta gjeje atë shteg përmes të cilit, do ti hynin malit në ngjitje, ku thuhej se ishte Janica, me  pa mundësinë e dritës.

-Janë dy ahe të mëdhenj, – u kishin thënë i zoti i stanit, duke ulur një shqiponjë qe i qe qepur mbi sup. Pastaj, dy arra dhe disa blloqe me ullinj dhe kumbulla. Midis dy arrave, vjen një gurrë me ujë të ftohtë dhe dyqind këmbë më tutje, është një çati me tjegulla e mbështetur në katër kolona guri. Aty do të gjeni shkallët e ngushta që do tu venë në rresht për një, por mos u trembni, se nuk po shkoni për luftë. Pastaj, shkallët do të humbin pak e nga pakë dhe ju do të drejtoheni nëpërmjet hënës dhe yjeve. Nëse nuk keni busull në vend të orëve, shikoni qiellin… Vini re, se në këtë anë të malit do tu shfaqet Kashta e Kumtrit! Mbi kokat tuaja do të shndrij arusha e Vogël! Në të aguar, atje tej, do të shiheni Yllin e Mëngjesit! Kini kujdes nga ylli i Afërditës dhe nga ky yll, se gjithçka tjetër është përrallë dhe ndan një fije të hollë floku me njëmijë përralla të tjera. Në fijen e hollë të flokut, po të vini re, ndajnë anekdotat dhe përrallat që kundërmojnë malit, mallit dhe kalit. Në përrallat hyn madhështia e njeriut në luftë me plakjen dhe vdekjen e burrit, me kalin. Në të dytën, lufta e njeriut me të ligën jashtë tij dhe vetës me hallin. Kur të arrini në majë, vini takë se mos rrokulliseni! Ju a them këtë për tu dhënë një këshillë dhe një mësim për takën e malit. Ose, një mësim të lasht dhe një mësim kohor për lidhjet e fushës me malin. Por ju, nuk keni pse të ngjiteni deri atje, sikurse jeni të lirë të ngjiteni. Janica, nuk e ka kaluar takën e pishave jeshile, sepse nuk kishte pse të fshihej. Sidoqoftë, thonë, se e kanë parë edhe atje. Kështu duhet të jetë. Ju jeni duke u fshehur nëpër ngjyra të ndryshme dhe për një çast shfaqet Janica me faqet si mollë. Deri këtu është bukur. Por, për çfarë molle? Sepse mollët janë të ndryshme dhe të njëjta. Vetëm dardhët janë gjithmonë të ndryshme. Të  ndryshme, sepse kanë edhe bisht, ndërsa mollët jo, që jo. Kur ka zë nuk është pa gjë. Në tre kreshtat e malit, në çdo njërën prej tyre, njëherë si bore dhe një herë si gur, duhet të këtë ndonjë gjë midis asaj të zezës, të bardhës dhe të asaj gri. Në fund të gjelbërimit që fillon e rrallohet nëpër gurë, ndodhet një stan. Ka qirinj për dritë dhe ushqim. Ujë për tu larë dhe tesha për të fjetur. Mund të ndizni dhe zjarr, mjaft që mos të digjeni bashkë me shpresat dhe interesat. Mali është i qetë dhe nuk ka egërsira. Ju jeni të parët. Ndaloni në stanin e tretë! Kini kujdes nga ylli i Afërditës!, – kishte përsëritur ai prapë, – mos e ngatërroni me Yllin e Mëngjesit, se herë-herë bëhet lule, herë-herë të tjera shtojzovalle dhe ju magjeps. Merrni ç’të gjeni, sa do tu duhet për ditët që do të rrini dhe për të tjerët që do të vijnë! – dhe kishte qeshur. Atje lartë stanet janë të rrallë, por tani është prill dhe njerëzit i tërheq aroma e çajit. Në mbrëmje fillon mjelja e deleve, dhive dhe lopëve. Nuk janë gurgullimat e ujit ato që do të dëgjoni, por gurgullimat e qumështit. Edhe malet bëjnë qumësht të kaltër. Nëse shiheni dike, i flisni pa ngurrim, do tu ndihmoj për çfarë do tu duhet dhe, nëse jeni për tu ndihmuar, do tu ndihmoj për atë që mund tu ndihmojë.

Nuk u kishte dhënë dorën, përkundrazi u kishte kthyer kurrizin, u kishte lënë në dorë, çdo njërit prej tyre duke qeshur, nga një faqore me raki mareje…, Pastaj qe  drejtuar nga dy kuajt dhe mushkën që jua kishte marrë në ruajtje. Kuajt dhe mushkën jua futi në pjesën e ndarë të stanit mbuluar me kashtëra thekre. Ata i kishte lënë në shtegun e tyre, duke ju kthyer krahët dhe duke mbyllur pahinë me thupra mështekne të stanit. Stani mbante në tërësi erë sane të tharë përzier me urinë bagëtish.

 

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.