TË FLASIM GJUHËN TONË nga Pajtim Xhelo

Pajtim Xhelo

FLASIM GJUEN TONË

1.
Ka kohe qe me mundon dicka qe nuk shkon. Eshte fjala per nje forme te vecante te foljes. Ne gjuhen shqipe ka folje ndihmese ( kam dhe jam)reni shi” me te cilat,duke shtuar pjesoret e foljeve te plota krijohen kohet e perbera te foljeve; ne kete rast ndryshon folja ndihmese,kurse folja e plote mbetet e pandryashuar( ” kam jetuar” kisha jetuar” ” pata jetuar” ” do te kem jetuar” ” do te kisha jetuar)
Foljet gjysme ndihmese,te cilat krijohen nga nje folje e plote ( qe ndryshon) dhe nje folje tjeter e plote ( qe eshte gjithmone e pandryshuar,ne menyren lodhore) ” nisi ( filloi) te binte shi”- ” vijoi te binte shi” dhe … ” mbaroi se reni shi”
Dy format e para, ajo e nisjes( fillimit) te veprimit dhe ajo e vijimit te veprimit e kane foljen e plote kryesore ” biereni” reni ” ne menyren lidhore ” te binte ” forma e trete ( e perfundimit te veprimit kryesor ” bie” nuk eshte tanime ne menyren lidhore, por ne nje forme te vecante ” se reni”. NE dy momentet e para te fillimit dhe te vijimit te veprimit te dy foljet e plote( si ajo kryesore dhe ajo jokryesore) ndryshojne te dyja njelloj : “Nisem te mesonim” ” Nisa te mesoj” ” NISEN TE MESOJNE”
” Vijoja te shikoja” ” Vijonim te shikonim” ” Vijonin te shikonin”
Me formen e trete qe tregon perfundimin e veprimit folja e dyte e plote( qe tregon veprimin kryesor) mbetet e pandryshuar
” pushoi se reni” ” mbarova se mesuari” ” pushoi se foluri” ” mbaroi se ngreni” etj,etj?
KJO FORME NUK ESHTE NE ASNJEREN NGA MENYRAT E SHTJELLIMIT TE FOLJEVE.
Atehere c’mbetet qe te jete>
Ne gjuhen shqipe kaloje ne disa menyra kur shtjellohen, nderkohe qe jane edhe kater FORMA TE PASHTJELLUARA te foljes: PJESORE, ( MESUAR) PASKAJORE( PER TE MESUAR) PERCJELLORE( DUKE MESUAR) DHE MOHORE( PA MESUAR)
Pra 4 forma ne te cilat foljet nuk ndryshojne as ne vete,as ne numer,as ne kohe.
PO KETE FORME,NE TE CILEN PERSERI FOLJET NUK NDRYSHOJNE,PO ASHTU SI KETO 4 FORMA,KU DUHET TA FUTIM???
Natyrisht edhe kjo eshte nje forme e peste e pashtjelluar e foljes
Perfundimisht FORMAT E PASHTJELLUARA NUK JANE KATER,PO PESE ”
1. PJESORE – MESUAR
2. PASKAJORE – PER TE MESUAR
3. PERCJELLORE – DUKE MESUAR
4. MOHORE – PA MESUAR
4. PROPOZOJ TE QUHET PERFUNDORE – SE MESUARI

     2.
Fjala ” shenjë ” është fjalë e pastër e gjuhës shqipe dhe zbërthehet në : ” she ” ( sheh) + ” një ” që do të thotë – sheh ( shikon)) një ( diçka) që do të thotë – shikon diçka.
Ajo formon familjen e fjalëve si me poshtë : shënjoj( shënoj), shenjim (shënim), i shënjuar ( i shënuar), shënjestër, shënjestra, shëronjësit, i shenjtë, i shenjtëruar, shenjtërim etj
Përkatësja ne gjuhen italiane ” segno ” nuk ka lidhje me këtë.

Fjala shqip ” mendje” është fjalë e pastër e gjuhës sonë që uk ka lidhje me fjalën ” mente” te italishtes. !!
Ne shqip ajo formon familje fjalësh si : mendoj, mendim, i menduar, i pamenduar, i ç -mendur, mendjemadh, mendjendritur, mendimtar etj
Ne italisht fjala ” mente” – mendje, kurse folja ” mendoj” qe duhet te kishte për rrënje fjalën ” mente” nuk ka atë për rrënjë…” Mendoj ” ne italisht thuhet ” penso”, mendim – pensiero etj…
Thjesht është fjale me origjine nga shqipja e vjetër e ndryshuar nga ” mendje” ne ” mente”.

3.
-fjalëformime të reja

Me ka ngacmuar gjithmone nje perfundim logjik qe kam nxjerre si rrjedhoje e shmangjes ne disa raste nga kanonia(ligjesia) e formimit te familjeve te fjaleve ne gjuhen shqipe.
Do mundohem te jem i kuptueshem dhe i drejtperdrejte : do merrem me tri ndajfolje Mire ,Keq,,Heret.Do ti krahasoj me tri ndajfolje te tjera : Shpejt,vone,Perpara
Nga tri ndajfoljet e para : MIRE,KEQ dhe HERET duhet te krijoheshin foljet perkatese : MIROJ,KEQOJ dhe HERETOJ.
Ne te vertete foljet qe kane veprim te drejtperdrejte nuk jane; ato zevendesohen me : Bej MIRE, BEJ KEQ dhe BEJ HERET( FLE HERET,NGRIHEM HERET)
Nderkohe per tri ndajfoljet e tjera ; SHPEJT,VONE dhe PERPARA krijojne folje me veprime te drejtperdrejta : SHPEJTOJ, VONOJ dhe PERPAROJ
Ne te vertete foljet me veprime te drejtperdrejta jane ne rastin e tri ndajfoljeve te para,por nuk perputhen me veprimin e mirefillte:
mire – permiresoj, por permiresoj nuk do te thote ” bej mire, por ‘ bej akoma me mire”
keqesoj( perkeqesoj) nuk ka kuptimin ” bej keq” por ” e bej me keq
Po keshtu fjalet e tjera te familjeve perkatese te ketyre fjaleve jane : i mire( mbiemer), ” miresi ” ( emer) ,permiresoj( folje),” permiresim” (emer)… nderkohe mungine MIROJ(FOLJE) dhe MIRIM(EMER).
KEQ – I KEQ( MBIEMER) , – KEQESIM( EMER),I PERKEQESUAR( MBIEMER), PERKEQESIM ( EMER)… Mungojne : KEQOJ ( FOLJE) dhe KEQIM 9 EMER)
HERET – I HERSHEM(MBIEMER) , HERSHMERI( EMER)
Mungojne – HERETOJ( FOLJE) dhe HERETI ( EMER)

Mora si shembull keto ndajfolje, per te shkurtuar punen,por keshtu ka edhe raste te tjera si : lart- lartoj ( pse lartesoj,qe ka kupti ndryshe nga LARTOJ.
POSHTE – poshtoj, jo poshteroj( sepse poshteroj ka kuptim te ndryshem nga poshtoj…Poshtoj tregon veprim me te cilin vendos nje send me poshte,kurse POSHTEROJ eshte nje veprim ndaj nje njeriu per ta fyer,poshteruar ate ne sytew e te tjerev
Keshtu njelloj mund te thuhet per : SHUME,PAK,,MANGET,,SAKT, ETJ.
Per mendimin tim kjo duhet ndryshuar…Nuk dua ta quaj ANTIKAP…Do ta quaja HARRESE!

4.
Fjala ” shenjë ” është fjalë e pastër e gjuhës shqipe dhe zbërthehet në : ” she ” ( sheh) + ” një ” që do të thotë – sheh ( shikon)) një ( diçka) që do të thotë – shikon diçka.
Ajo formon familjen e fjalëve si me poshtë : shënjoj( shënoj), shenjim (shënim), i shënjuar ( i shënuar), shënjestër, shënjestra, shëronjësit, i shenjtë, i shenjtëruar, shenjtërim etj
Përkatësja ne gjuhen italiane ” segno ” nuk ka lidhje me këtë.

Fjala shqip ” mendje” është fjalë e pastër e gjuhës sonë që uk ka lidhje me fjalën ” mente” te italishtes. !!
Ne shqip ajo formon familje fjalësh si : mendoj, mendim, i menduar, i pamenduar, i ç -mendur, mendjemadh, mendjendritur, mendimtar etj
Ne italisht fjala ” mente” – mendje, kurse folja ” mendoj” qe duhet te kishte për rrënje fjalën ” mente” nuk ka atë për rrënjë…” Mendoj ” ne italisht thuhet ” penso”, mendim – pensiero etj…
Thjesht është fjale me origjine nga shqipja e vjetër e ndryshuar nga ” mendje” ne ” mente”.

 

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.